کتاب رتروتوپیا اثر زیگمونت باومن، ترجمه بهروز گرانپایه، انتشارات نشر ثالث

جهان امروز، جهان ناپایداری وضعیت‌ها و فروپاشی باورها، خواسته‌ها و تلاش‌های انسان برای رسیدن به زندگی بهتر است. روایت‌های بزرگ برخاسته از دل مدرنیته رنگ باخته‌اند و روشنفکری و روشنفکران نقش رهبری خود را از دست داده‌اند؛ آنان دیگر توان و جایگاه تأثیرگذاری در تغییر مسیر توده‌های اجتماعی را ندارند. «زیگموند باومن»، جامعه‌شناس و متفکر فقید لهستانی، بارها بر این دگرگونی تأکید کرده و سال‌ها درباره آن نظریه‌پردازی کرده است. او بر این باور بود که در عصر کنونی، همه چیز حتی اعتراض‌ها و مبارزات، به کالایی قابل خرید و فروش در بازار بدل شده‌اند. نمونه‌ای از این وضعیت را می‌توان در بهره‌برداری برندهای بزرگ پوشاک از جنبش «می‌تو» برای نمایش ستارگان هالیوود بر فرش قرمز دید؛ نمادی آشکار از کالایی شدن اندیشه و کنش اجتماعی. در جهانی که انسان‌ها پس از قرن‌ها تلاش برای دستیابی به تمدن، صلح، آرامش و رفاه، سرانجام با واقعیت تلخ ملی‌گرایی افراطی، نژادپرستی گسترده، خشونت مهارگسیخته، نابرابری، جنگ و تباهی روبه‌رو شده‌اند، پرسش بنیادین این است که نقش روشنفکران و جوامع انسانی چیست و چه باید کرد؟ باومن در کتاب «رتروتوپیا» انسان معاصر را به بازگشتی دیگرگونه به آرمان‌شهر فرا می‌خواند. از نگاه او، تنها با بازنگری عمیق، اندیشیدن دوباره و نگاهی نقادانه به وضعیت‌های کنونی است که می‌توان از پلشتی و نومیدی حاکم رهایی یافت و به ارزش‌ها و آرمان‌هایی بازگشت که از انسان امروز ستانده شده‌اند. او سرمایه‌داری و کمونیسم را به یک اندازه مقصر می‌دانست و در‌عین‌حال، هولوکاست، صهیونیسم و رژیم اسرائیل را به‌طور هم‌زمان تقبیح می‌کرد. باومن اعتقاد راسخ داشت که باید دوباره به امکان بازگشت خیرخواهی در جهان ایمان آورد و بر ایده‌ی «رتروتوپیا» پای فشرد. این متفکر بزرگ معاصر باور داشت که جهان می‌تواند به «جامعه‌ای آزادتر، برابرتر، دموکراتیک‌تر و زیست‌پذیرتر» بدل شود؛ امکانی که باید بر سر تحقق آن ایستاد. «رتروتوپیا»ی باومن یادآور این نکته مهم است که بشریت در برابر دو راهی سرنوشت‌سازی قرار دارد: یا در اتحادی ژرف و انسانی به سوی خیر و نیکی گام بردارد، یا با همدستی در شر، به مرگ انسان و پایان تمدن بشری تن دهد.