کتاب ابن فارض اثر عاطف جوده النصر، ترجمه مهدی محبتی، انتشارات هرمس

اِبْنِ فارِض‌ (۵۷۶–۶۳۲ق/۱۱۸۱–۱۲۳۴م) از بزرگ‌ترین شاعران عرب و برجسته‌ترین سرایندگان شعر صوفیانه در ادبیات عربی است. درون‌مایه بیشتر اشعار او عشق الهی و دلدادگی به خداوند است و به همین سبب، لقب «سلطان‌العاشقین» را به او داده‌اند. تمامی اطلاعات مهم، دقیق و ضروری درباره زمانه، زندگی، آثار، شخصیت، شعر و اندیشه‌های ابن فارض، همچنین ارتباط او با بزرگان و دیدگاه‌های دیگران درباره‌اش، در کتاب «ابن فارض» گرد آمده است. همین ویژگی سبب می‌شود این اثر، شایسته‌ترین منبع برای شناخت همه‌جانبه ابن فارض، اشعار و احوال او و نیز آگاهی از اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی روزگار وی، به‌ویژه در مصر، به شمار آید. این کتاب را می‌توان جامع‌ترین پژوهش موجود درباره ابن فارض دانست؛ اثری که تا امروز به فارسی ترجمه شده و در میان آثار مشابه جایگاهی ممتاز دارد. هرچند ممکن است در برخی مقالات یا کتاب‌ها بخشی از شعر یا اندیشه‌های ابن فارض به طور خاص و عمیق‌تر بررسی شده باشد، اما در نگاه کلی و با توجه به تمامی ابعاد، این کتاب بی‌بدیل، مفید و کارآمدتر از دیگر آثار است. از دیگر اهمیت‌های این کتاب، آشنایی پژوهشگران ایرانی با منابع و مآخذی است که اندیشمندان عرب، به‌ویژه در جهان عرب و مصر، به آن‌ها استناد می‌کنند؛ منابعی که بخش بزرگی از آن‌ها یا در ایران وجود ندارد یا کمتر در دسترس پژوهشگران است. از جمله این منابع، نسخه‌های خطی ارزشمند کتابخانه‌های قاهره و آثار چاپی کمتر شناخته‌شده‌ای هستند که برای خواننده فارسی‌زبان جذاب و تازه‌یاب جلوه می‌کنند. شجاعت علمی و انصاف پژوهشی مؤلف نیز از جنبه‌های برجسته این اثر است. او با دیدگاهی انتقادی و منصفانه به بررسی موضوعاتی می‌پردازد که همواره محل اختلاف‌نظر بوده‌اند. از جمله، نقد روشن و مستدل دیدگاه‌های مستشرقان نامدار در کنار احترام به دستاوردهای آنان و تکیه بر روحیه نقادی در برابر مسلمات و مشهوراتی که غالباً بدون تأمل تکرار می‌شوند. ترجمه همه ابیات ابن فارض در پاورقی آورده شده تا خواننده از لذت خواندن اصل شعر و ترجمه آن به طور جداگانه بهره‌مند شود. نام عربی این کتاب «شِعر عمر بن الفارض؛ دراسه فی فنّ الشعر الصوفی» است.