کتاب فانوس خاطرات گم‌شده اثر ساناکا هیراگی، ترجمه فاطمه ثابتی، انتشارات نشر مون

اگر در واپسین لحظات زندگی می‌توانستیم به یکی از لحظات گذشته بازگردیم، کدام لحظه را انتخاب می‌کردیم؟ رمان «فانوس خاطرات گم‌شده» اثر درخشان «ساناکا هیراگی»، نویسنده‌ی برجسته‌ی ژاپنی، با طرح همین پرسش، ذهن خواننده را به سفری عمیق در مرز میان زندگی و مرگ می‌برد. این اثر یکی از شاخص‌ترین رمان‌های معاصر ژاپنی است که با تمرکز بر مفهوم خاطره و لحظه‌ی مرگ، تجربه‌ای متفاوت و درونی از مواجهه با پایان زندگی می‌آفریند. مرگ، یکی از اصلی‌ترین موضوعاتی است که در ادبیات ژاپن و دیگر فرهنگ‌های شرقی جایگاه ویژه‌ای دارد. تفکر درباره‌ی این پدیده‌ی ناشناخته، همواره سرچشمه‌ی پیدایش فلسفه‌ها، نگرش‌ها و مکاتب فکری گوناگون بوده است. ساناکا هیراگی در این رمان کوتاه و خوش‌ساخت، به بُعدی از مرگ می‌پردازد که کمتر مورد توجه نویسندگان قرار گرفته است. تمرکز او نه بر جهان پس از مرگ و نه بر زندگی پیش از آن است؛ بلکه دقیقاً بر لحظه‌ی مرگ و تجربه‌ی ذهنی انسان در آن لحظات است. هیراگی با خلق شخصیت مرموزی به نام «آقای هیراساکی» این جهان میان‌مرزی را به تصویر می‌کشد. هیراساکی صاحب استودیو یا آتلیه‌ای است که در ظاهر در دل کوهستان قرار دارد، اما در حقیقت در مرز میان حیات و ممات واقع شده است. مشتریان این استودیو، انسان‌های عادی نیستند؛ بلکه ارواحی هستند که در آستانه‌ی مرگ قرار دارند. در میان آن‌ها، واتیگوچی ـ یاکوزای سالخورده و خسته از زندگی ـ، خانم هاتسوی، معلم مهربان مهدکودک، و میتسورو، دختربچه‌ای کوچک، حضوری تأثیرگذار دارند. در طول روایت، نویسنده به‌تدریج پیوند پنهان میان این شخصیت‌ها را آشکار می‌کند؛ پیوندی که وجه مشترک همه‌ی آن‌ها را در مرگ و خاطره‌ی آخرین تصویرشان جست‌وجو می‌کند. هیراساکی عکاسی است که در آستانه‌ی مرگ، خاطرات از‌دست‌رفته‌ی ارواح را به آنان بازمی‌گرداند. او با گرفتن آخرین عکس، به هر روح فرصت می‌دهد پیش از خاموشی کامل، یک لحظه از زندگی خویش را دوباره ببیند. این مفهوم شاعرانه و فلسفی، هسته‌ی اصلی رمان «فانوس خاطرات گم‌شده» را شکل می‌دهد. رمان هیراگی در ژانر «رئالیسم جادویی» قرار می‌گیرد؛ سبکی که در ادبیات ژاپن جایگاهی ویژه دارد و توسط هنرمندان این سرزمین در شکل‌های گوناگون هنری بازآفرینی می‌شود. «فانوس خاطرات گم‌شده» با بهره‌گیری از این سبک، مرز میان خیال و واقعیت را از میان برمی‌دارد و خواننده را در جهانی شناور میان نور، خاطره و مرگ رها می‌کند. این اثر تأثیرگذار تاکنون بارها به زبان‌های مختلف ترجمه شده و مورد تحسین منتقدان و استقبال گسترده‌ی مخاطبان در سراسر جهان قرار گرفته است. «فانوس خاطرات گم‌شده» نه‌تنها داستانی درباره‌ی مرگ است، بلکه سفری شاعرانه در دل خاطرات انسانی است؛ جایی که لحظه‌های فراموش‌شده دوباره می‌درخشند و خاطره، فانوسی می‌شود در تاریکی مرگ.