کتاب سوء قصدهایی به زندگی آن زن اثر مارتین کریمپ، ترجمه علی اکبر علیزاد، انتشارات بیدگل

نمایشنامه «سوء قصدهایی به زندگی آن زن» نوشته‌ی مارتین کریمپ، نویسنده برجسته بریتانیایی، اثری تجربی و تحریک‌آمیز است که نخستین‌بار در سال ۱۹۹۷ به روی صحنه رفت. این نمایشنامه، ساختارهای مرسوم شخصیت‌پردازی، طرح و روایت را به چالش می‌کشد و مجموعه‌ای از صحنه‌های پراکنده و گسسته را در قالب روایتی پیکره‌مند حول شخصیتی گریزان به نام «آنه» سامان می‌دهد. کریمپ در این اثر، با جسارت به کاوش در موضوعات معاصر همچون هویت، تأثیر رسانه‌ها و سیالیت حقیقت می‌پردازد. «سوء قصدهایی به زندگی آن زن» نمونه‌ای شاخص از سبک آوانگارد او به شمار می‌آید؛ سبکی که در آن، سنت‌های داستان‌نویسی فرو می‌پاشد و اثری خلق می‌شود که همزمان ذهن را برمی‌انگیزد و احساس را آشفته می‌سازد. برخلاف نمایشنامه‌های کلاسیک، این اثر ساختار خطی و داستانی ندارد، بلکه از اپیزودهای جداگانه‌ای تشکیل شده است که هر یک بُعدی متفاوت از زندگی «آنه» ــ چه واقعی و چه خیالی ــ را به تصویر می‌کشد. در هر اپیزود، او در هیأتی تازه ظاهر می‌شود: قربانی، هنرمند، تروریست یا نماد هویت مدرن. تماشاگر در پایان، تصویری قطعی از آنه به دست نمی‌آورد، زیرا متن عمداً شخصیت او را در ابهام و بازتفسیر مداوم نگه می‌دارد. ساختار پراکنده نمایشنامه موجب می‌شود هر صحنه دیدگاهی نو درباره زندگی و شخصیت او عرضه کند. این دیدگاه‌ها از زبان طیفی از صداها و شخصیت‌ها ــ از جمله چهره‌های رسانه‌ای، عاشقان و راویان ناشناس ــ بیان می‌شوند. این روایت از‌هم‌گسسته، مضامین محوری اثر از جمله هویت، ادراک، و تأثیر رسانه‌ها و نیروهای اجتماعی بر فرد را بازتاب می‌دهد. «آنه» در این میان به استعاره‌ای بدل می‌شود از فردی در جامعه مدرن که هویتش در میان روایت‌ها و انتظارات بیرونی شکل می‌گیرد و بازتعریف می‌شود. حتی عنوان نمایشنامه نیز لایه‌ای از ابهام در خود دارد. از سویی، می‌تواند به سوءقصدهای واقعی علیه جان «آنه» اشاره داشته باشد؛ از سوی دیگر، کنایه از تلاش‌های عاطفی، روانی و اجتماعی برای کنترل و «تعریف» اوست. اثر کریمپ، با ظرافت نشان می‌دهد که چگونه آنه هم از طریق کنش‌های مستقیم و هم از رهگذر دستکاری تصویری که دیگران از او می‌سازند، در معرض سلطه و تملک قرار می‌گیرد. درون‌مایه‌های اصلی «سوء قصدهایی به زندگی آن زن» بر محور دو مفهوم کلیدی می‌گردند: نخست، انعطاف‌پذیری هویت در دنیای مدرن و دوم، تأثیر غیرانسانی جامعه رسانه‌زده. کریمپ می‌کاود که چگونه هویت فردی در معرض نیروهایی چون رسانه‌ها، سیاست و افکار عمومی بازسازی می‌شود. «آنه» هرگز چهره‌ای ثابت نمی‌یابد و این ناپایداری، بازتاب ماهیت تکه‌تکه و گذرای هویت در عصر معاصر است. نمایشنامه همچنین جامعه‌ای را به تصویر می‌کشد که در آن فرد، به واسطه رسانه، تبلیغات و نظارت عمومی، به موضوعی برای کنترل و مصرف بدل می‌شود. تصاویر متغیر از «آنه» نقدی است بر شیوه‌ای که در آن انسان به کالایی رسانه‌ای مبدل می‌گردد؛ کالایی که باید دیده شود، مصرف شود و سپس کنار گذاشته شود. در مجموع، «سوء قصدهایی به زندگی آن زن» نمایشی لایه‌مند و پیچیده است که تماشاگر را به بازاندیشی در مفهوم هویت و قدرت بازنمایی فرامی‌خواند. مارتین کریمپ با بهره‌گیری از ساختار fragmentary و شخصیتی گریزان، اثری خلق کرده که هم از نظر فکری برانگیزاننده و هم از نظر احساسی ناآرام‌کننده است. کاوش او در مسئله‌ی رسانه، کنترل و ساخت هویت، این نمایش را به تفسیری تأمل‌برانگیز از زندگی انسان معاصر بدل کرده است؛ زندگی‌ای که در آن افراد بیش از هر زمان دیگر تحت تأثیر نیروهای بیرونی شكل می‌گیرند و تعریف می‌شوند. این نمایشنامه برای علاقه‌مندان تئاتر مدرن، فلسفه و نقد فرهنگی اثری کلیدی و الهام‌بخش محسوب می‌شود؛ نمایشی که مخاطب را نه‌تنها با پرسش از معنای «هویت»، بلکه با ماهیت «بازنمایی» در جهان امروز روبه‌رو می‌سازد.