کتاب چقدر دیر بود، چقدر دیر اثر جیمز کلمن، ترجمه زهره مهرنیا، انتشارات نیماژ

کتاب «چقدر دیر بود، چقدر دیر» رمانی در ژانر جریان سیال ذهن است که در سال ۱۹۹۴ منتشر شد. نویسنده این اثر، جیمز کلمن، از نویسندگان برجسته و شناخته‌شده اسکاتلندی است. داستان با محوریت شهر گلاسگو روایت می‌شود و زبان آن به گویش طبقه کارگر اسکاتلند نوشته شده است. کلمن در روایت این رمان از نثر مرموز و سبکی که یادآور آثار فرانتس کافکا است الهام گرفته و فضایی مبهم و درعین‌حال واقع‌گرایانه خلق کرده است. روایت از جایی آغاز می‌شود که سامی، شخصیت اصلی داستان، صبح روزی پس از نوشیدن بیش از حد مشروب به هوش می‌آید. او که در وضعیتی آشفته و گیج قرار دارد، به‌تدریج درمی‌یابد که به‌شدت مورد ضرب‌وشتم واقع شده و در نهایت متوجه می‌شود که بینایی‌اش را کاملاً از دست داده است. از این‌جا، بحران اصلی زندگی او آغاز می‌شود؛ مردی کور که ناگهان باید یاد بگیرد چگونه با دنیای جدید و تاریک خود کنار بیاید. اما پرسش اصلی این است: چگونه می‌تواند با این وضعیت کنار بیاید؟ پلیس پس از مدتی سامی را آزاد می‌کند. او پس از بازگشت به خانه درمی‌یابد که دوست‌دخترش، هلن، خانه را ترک کرده است. سامی گمان می‌کند علت رفتن هلن، مشاجره شدیدی است که پیش از آخرین خروجش از خانه با او داشته‌اند. بااین‌حال، نکته شگفت‌انگیز این است که سامی هیچ تلاشی برای یافتن او نمی‌کند و این بی‌اعتنایی درون‌مایه‌ای از ناامیدی و شکست را در او آشکار می‌سازد. رمان به‌طور کامل بر زندگی درونی، افکار و چالش‌های پیش‌روی سامی تمرکز دارد. سامی ساموئلز، مردی ۳۸ ساله از گلاسگو و برخاسته از طبقه کارگر اسکاتلند است. او اندیشه‌ها و احساسات خود را به گویشی محلی و عامیانه بیان می‌کند که سرشار از واژه‌های تند و گاه فحاشی است. گذشته پرتنش او، ازجمله دوره‌ای کوتاه در زندان، در سراسر داستان سایه می‌افکند. سامی پس از نخستین دوره زندانی‌شدنش ازدواج کرده بود، اما این ازدواج به‌دلیل جوانی، خشم، و اعتیادش به الکل چندان دوام نیاورد. حاصل آن ازدواج پسری پانزده‌ساله به نام پیتر است که از معدود پیوندهای باقی‌مانده در زندگی سامی به‌شمار می‌رود. «چقدر دیر بود، چقدر دیر» با صحنه بیدار شدن سامی در کوچه‌ای پس از یک شب مستی آغاز می‌شود و همان آغاز، فضای تیره و درعین‌حال پرکشمکش داستان را شکل می‌دهد؛ تصویری از انسانی گمشده در درون خود و در شهری که آیینه‌ای از سرگشتگی اوست.