کتاب قصص‌العلماء اثر محمدبن سلیمان تنکابنی، انتشارات علمی و فرهنگی

کتاب «قصص‌العلماء» اثری گران‌بها از «محمدبن سلیمان تنکابنی» است. در مجلد حاضر، کار تصحیح این کتاب ارزشمند بر عهده‌ی «محمدرضا برزگر خالقی» و «عفت کرباسی» بوده است. «قصص‌العلماء» شامل صد و پنجاه‌و‌چهار باب، یک پیشگفتار و مقدمه‌ای است که به قلم مصححان کتاب نوشته شده است. در هر یک از ابواب این اثر، زندگی یکی از علمای بزرگ شیعه که در فاصله‌ی قرن چهارم تا سیزدهم هجری می‌زیسته‌اند، معرفی و بررسی شده است. «محمدبن سلیمان تنکابنی» نزدیک به نیم قرن از عمر خود را صرف پژوهش و کاوش درباره‌ی زندگانی این عالمان کرد و سپس نتیجه‌ی تحقیقات گسترده‌ی خویش را در مدتی کمتر از سه ماه در قالب کتاب «قصص‌العلماء» گردآوری نمود. خودِ مؤلف نیز به ارزش والای این اثر آگاه بود و بیش از هر کس از ویژگی‌های علمی و اخلاقی آن شناخت داشت. از جمله شاخصه‌هایی که تنکابنی در فهرست ویژگی‌های اثرش برشمرده، می‌توان به مواردی چون دقت در ذکر سلسله‌ی اسناد، آشنایی نویسنده با آثار و منابع دیگر، تشویق علما و مردم به عبادت، زهد و پارسایی، بهره‌مندسازی خوانندگان از موعظه‌ها و اندرزهای اخلاقی، داوری منصفانه، یادآوری نعمت‌های الهی، حفظ نام و یاد بزرگان، آموزش شیوه‌ی صحیح مطالعه‌ی علم، ایجاد انبساط خاطر و انگیزه در مسیر تحصیل، پرداختن به موضوعات علمی دشوار، ترغیب جویندگان علم به پاکی نیت از ریا و دنیاطلبی، و در نهایت، تحکیم حقانیت دین پیامبر اسلام (ص) و شناخت بهتر آیین او از طریق بیان فضایل و گفتار عالمان دین اشاره کرد. بخش‌هایی از کتاب به زندگی عالمانی اختصاص دارد که هم‌عصر با مؤلف بوده‌اند؛ این فصل‌ها از اعتبار و صحت بیش‌تری برخوردارند، زیرا تنکابنی خود با بسیاری از آنان ارتباط مستقیم داشته و زندگینامه‌ی ایشان را با اطمینان و دقت به رشته‌ی تحریر درآورده است. «قصص‌العلماء» را می‌توان بزرگ‌ترین و جامع‌ترین اثر زندگینامه‌ای درباره‌ی علمای شیعه دانست؛ کتابی که جایگاهی ممتاز در میراث مکتوب اسلامی دارد و همچنان یکی از منابع ارزشمند پژوهش در تاریخ علمای شیعه به شمار می‌آید.