کتاب اراده آزاد اثر مارک بالاگوئر، ترجمه آناهیتا عباس نژاد سرستی، انتشارات پارسیک

در زندگی روزمره، به‌راستی چنین به نظر می‌رسد که انسان دارای اراده آزاد است. هر کاری که در لحظه انجام می‌دهیم، نتیجه تصمیماتی آگاهانه و آزادانه است. از روی مبل بلند می‌شویم، قدم می‌زنیم، بستنی شکلاتی می‌خوریم و احساس می‌کنیم اختیار کامل رفتار خود را در دست داریم. اگر این احساس درست باشد، پس ما دارای اراده آزاد هستیم. با این حال، در سال‌های اخیر برخی اندیشمندان استدلال کرده‌اند که اراده آزاد صرفاً توهمی بیش نیست. برای نمونه، عصب‌شناس و نویسنده پرفروش سام هریس و نیز روان‌شناس فقید دانشگاه هاروارد، دانیل وگنر، مدعی‌اند یافته‌های علمی جدید وجود اراده آزاد را زیر سؤال می‌برد. در کتابی جذاب از مجموعه «دانش ضروری»، فیلسوف مارک بالاگوئر به تحلیل و بررسی استدلال‌ها و آزمایش‌هایی می‌پردازد که در رد اراده آزاد انسان مطرح شده‌اند. او این دیدگاه‌ها را اغراق‌آمیز و گمراه‌کننده می‌داند. بالاگوئر در بحث خود به جبرگرایی نیز می‌پردازد؛ دیدگاهی که معتقد است هر رویداد فیزیکی به‌طور کامل از رویدادهای قبلی ناشی می‌شود و هیچ چیز تصادفی در جهان رخ نمی‌دهد. او در ادامه، مجموعه‌ای از استدلال‌های فلسفی و علمی را که علیه اراده آزاد مطرح شده، بررسی می‌کند. یکی از این موارد، آزمایش‌های مشهور عصب‌شناسی بنجامین لیبت است که ظاهراً نشان می‌دهد تصمیم‌های آگاهانه ما در واقع حاصل فرایندهای عصبی‌ای هستند که پیش از آن‌که ما آگاهانه تصمیم بگیریم، در مغز رخ داده‌اند. بالاگوئر همچنین دیدگاه‌های دینی و فلسفی مختلف، از جمله نظریه «سازگاری» را که از اختیار انسان دفاع می‌کند، مورد توجه قرار می‌دهد. نتیجه‌گیری بالاگوئر روشن است: استدلال‌هایی که فیلسوفان، روان‌شناسان و عصب‌شناسان در نفی اراده آزاد ارائه کرده‌اند، از نظر منطقی و تجربی قابل قبول نیستند و دلیل موجهی برای انکار وجود اراده آزاد در اختیار ما نمی‌گذارند. با این حال، او هشدار می‌دهد که این نتیجه به معنای اثبات قطعی وجود اراده آزاد نیست. پرسش بنیادین همچنان باقی است: آیا انسان واقعاً دارای اراده آزاد است؟ پاسخ قطعی به این پرسش هنوز در دسترس نیست، زیرا ما شناخت کافی از مغز و سازوکارهای درونی تصمیم‌گیری نداریم. این پرسش همچنان باز است و به تحقیقات عمیق‌تر در فلسفه ذهن و علوم اعصاب نیاز دارد.