کتاب ناصر خسرو اثر محمد دهقانی، انتشارات نشر نی

ناصر خسرو مردی آرمان‌خواه، پاک‌باخته و حق‌طلب است که در جامعه‌ای عافیت‌طلب، منفعل، ترس‌خورده و آلوده به انواع ظلم و فساد، کوشید راهی بر خلاف جریان زمانه در پیش گیرد. او در دوران پیری، هنگامی‌که بیشتر انسان‌ها به دنبال آرامش و ثبات‌اند و محافظه‌کاری در وجودشان ریشه می‌دواند، از زندگی آسوده و بی‌دغدغه‌ای که می‌توانست در شهر آباد و زیبای بلخ، در میان خانواده و دوستان داشته باشد، چشم می‌پوشد. ناصر خسرو در جست‌وجوی آرمانی والا و رهایی‌بخش، که نوید نجات انسان از بند نادانی و ذلت را می‌داد، به دره‌ای تنگ و دورافتاده در میان کوه‌های سر به فلک‌کشیده پناه می‌برد. چنین انسانی، هنگامی‌که در برابر مردمان آزمند، مرعوب و ستم‌پذیر روزگار خود قرار می‌گیرد، بی‌تردید حق دارد بر آنان و شیوه‌ی برده‌وار زندگی‌شان بشورد و خود را برتر و آگاه‌تر از ایشان بیابد. ناصر خسرو را می‌توان، به تعبیر امروزی، انسان‌مداری دانست که انسان را محور آفرینش الهی می‌بیند؛ موجودی آزاد، صاحب اراده و مسئول در برابر سرنوشت خویش. از نگاه او، انسان نه حق گریز از آزادی خویش را دارد و نه می‌تواند با هیچ عذر و بهانه‌ای از زیر بار مسئولیت انسانی و اخلاقی خود شانه خالی کند.