کتاب قوام‌السلطنه اثر باقر عاقلی، انتشارات بدرقه جاویدان

کتاب «قوام‌السلطنه» اثری است از دکتر «باقر عاقلی» که در آن خاطرات «قوام‌السلطنه» مربوط به دوران دوم و سوم نخست‌وزیری‌اش گردآوری شده است. دکتر عاقلی این خاطرات را از طریق یکی از آشنایان نزدیک قوام‌السلطنه به دست آورده و با دقت آن‌ها را در قالب کتابی مدون و منتشر کرده است. در دهه‌ی بیست تا سی خورشیدی، هنگامی‌که ایران درگیر کشمکش احزاب سیاسی، نفوذ توده‌ها، حذف چهره‌های شناخته‌شده و گسترش شعارهای گوناگون بود، قوام‌السلطنه مجموعه‌ای از یادداشت‌ها و خاطرات سیاسی خود را به نگارش درآورد. دکتر باقر عاقلی این دست‌نوشته‌ها را گردآوری و در قالب کتابی تحلیلی منتشر کرد تا تصویری روشن از فراز و فرودهای عرصه سیاست ایران در آن دوران ارائه دهد. کتاب با نقدی ۷۷ صفحه‌ای از دکتر عاقلی آغاز می‌شود؛ نقدی که سال‌ها پیش در شماره‌های مختلف مجله‌ی «خواندنی‌ها» به چاپ رسیده بود و در آن به بررسی ویژگی‌ها و نکات برجسته‌ی یادداشت‌های قوام‌السلطنه پرداخته شده است. پس از این بخش، متن خاطرات قوام‌السلطنه در فصل‌های جداگانه تنظیم شده که هر یک به موضوعاتی حساس و تاریخی چون روابط ایران و اتحاد جماهیر شوروی، مسئله‌ی تجزیه‌ی آذربایجان، شکایت ایران از شوروی، و ورود پیشه‌وری به تهران اختصاص دارد. ترتیب فصل‌ها براساس زمان نگارش تنظیم شده و حوادث مربوط به سال‌های ۱۳۲۴ تا ۱۳۲۶ هجری شمسی را دربر می‌گیرد. این کتاب، علاوه بر ارائه‌ی خاطرات، به زندگی و فعالیت‌های «میرزا احمدخان قوام‌السلطنه» به‌عنوان یکی از سیاستمداران برجسته‌ی دوران قاجار و پهلوی می‌پردازد. او پیش از مشروطه‌خواهی، در دو نوبت رئیس دفاتر دو صدر اعظم بود و مدتی نیز به ریاست دفتر ویژه‌ی مظفرالدین‌شاه اشتغال داشت. پس از آن، عنوان نخست‌وزیری به او واگذار شد. قوام‌السلطنه در طول دوران فعالیت سیاسی خود، سه سال والی خراسان و سیستان بود و مدتی نیز به‌عنوان وکیل در مجلس شورای ملی ایفای نقش کرد. کتاب «قوام‌السلطنه» با گردآوری خاطرات و نقدهای تاریخی، منبعی ارزشمند برای شناخت تحولات سیاسی ایران در میانه‌ی قرن چهاردهم خورشیدی به‌شمار می‌آید و بازخوانی آن برای علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران اهمیت فراوانی دارد.