کتاب حیدرخان عمواوغلی اثر اسماعیل رائین، انتشارات بدرقه جاویدان

«حیدر عمواوغلی» در شهر سلماسِ آذربایجان چشم به جهان گشود و دوران کودکی و جوانی خود را در قفقاز سپری کرد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی برق در دانشگاه تفلیس به پایان رساند. در همان دوران که ارتجاع سیاه ناصرالدین شاه بر ایران سایه افکنده بود، حیدر عمواوغلی به وطن بازگشت و در کارخانه برق مشهد مشغول به کار شد. دانش نظری و تجربه عملی او در زمینه برق به‌قدری چشمگیر بود که تنها پس از گذشت یک سال، برای تصدی کارخانه برق امین‌الضرب در تهران برگزیده شد. از همان آغاز ورود به پایتخت، تحت تأثیر اندیشه‌های آزادی‌خواهانه‌ای که در دوران اقامت در قفقاز آموخته بود، تصمیم گرفت جمعیتی سیاسی برای پیشبرد اهداف خود تشکیل دهد، اما به‌دلیل نبودِ شرایط مناسب و فضای بسته سیاسی آن زمان، چندان توفیقی به دست نیاورد. با این همه، این مجاهد بزرگ از تلاش بازنایستاد و هرگز از آرمان خود مأیوس نشد. او به‌زودی انجمن آذربایجان را در تهران بنیان نهاد و هنگامی که نشانه‌های استقرار دوباره استبداد و آغاز دوره‌ای از اختناق در اندیشه محمدعلی‌شاه پدیدار شد، عمواوغلی با شجاعت تمام به صف مقدم مبارزان علیه ستم و بیداد پیوست. ابتکار، پشتکار و مبارزات بی‌مانندش در این دوران، شایستگی و روح آزادی‌طلبی او را به‌روشنی به اثبات رسانید.