کتاب چرا جنگ؟ اثر زیگموند فروید و آلبرت آینشتاین، ترجمه خسرو ناقد، انتشارات نشر نی

در آغاز قرن بیستم، دو متفکر بزرگ ظهور کردند که هر یک به شیوه‌ای بنیادین درک بشر از جهان و خود انسان را دگرگون ساختند؛ چنان‌که تاریخ اندیشه را می‌توان به پیش و پس از آنان تقسیم کرد. میان آلبرت آینشتاین و زیگموند فروید نامه‌نگاری‌ای شکل گرفت که محتوای آن، بیانگر دو نگرش متفاوت اما ماندگار به انسان و جهان است؛ نگرش‌هایی که تا امروز تداوم یافته و بی‌گمان در آینده نیز اثرگذار خواهند ماند. کتاب «چرا جنگ» حاصل همین نامه‌نگاری میان آینشتاین و فروید است. آینشتاین در نامه‌اش با تکیه بر منطق عقلانی و اندیشه‌ی ریاضی‌محورش، بر این باور است که انسان اگر در سراشیبی سقوط اخلاقی و انسانی قرار دارد و با بی‌محابا به جنگ، کشتار و ویرانی دست می‌زند، ریشه‌ی این وضعیت در تربیت نادرست و مسدود شدن مسیر آموزش درستِ عشق و دوستی است. از دید او، حکومت‌ها و عالمان علوم تربیتی با آموزش نفرت، جنگ را به امری مقدس بدل کرده‌اند و چنین کرده‌اند که بشر به جای صلح، خشونت را یاد گرفته است. اما فروید در پاسخ به آینشتاین، از زاویه‌ای کاملاً متفاوت به موضوع می‌نگرد. او با بدبینی ویژه‌ی خود، انسان را موجودی می‌داند که رفتارهایش بیش از آنکه از منطق و عقل تبعیت کند، بر پایه‌ی غرایز و احساسات شکل می‌گیرد. از نگاه فروید، همین غرایز خشونت‌طلب و نیروهای ویرانگر غریزی بوده که بقای انسان را تا امروز ممکن ساخته است و در آینده نیز همین نیروها نقش تعیین‌کننده خواهند داشت. «چرا جنگ» برای خواننده اثری دشوار اما عمیق است؛ اثری که در مواجهه با آن، انسان ناگزیر به تأملی دردناک درباره‌ی خویشتن و جهان می‌شود؛ چراکه به‌راستی، از هر سو که می‌نگرد، جز وهم و وحشت چیزی بر او افزوده نمی‌شود.