کتاب شکست شاهانه اثر ماروین زونیس، ترجمه عباس مخبر، انتشارات مان کتاب

ماروین زونیس، نویسنده کتاب «شکست شاهانه» (روان‌شناسی شخصیت شاه)، اقتصاددان سیاسی برجسته و استاد ممتاز دانشکده بازرگانی دانشگاه شیکاگو بود. تمرکز اصلی او بر سیاست و تاریخ خاورمیانه قرار داشت و سال‌ها در حوزه سیاست بین‌الملل به تدریس پرداخت. زونیس نخستین استادی بود که در دانشکده بازرگانی دوره‌ای اختصاصی درباره فناوری‌های دیجیتال ارائه کرد و از پیشگامان آموزش مفاهیم نوین در این زمینه به شمار می‌رفت. او تحصیلات خود را در دانشگاه ییل، مدرسه بازرگانی هاروارد و مؤسسه فناوری ماساچوست پی گرفت و از همان مؤسسه در رشته علوم سیاسی دکتری گرفت. همچنین در مؤسسه روان‌کاوی شیکاگو آموزش دید و دانش تخصصی‌اش را در زمینه تحلیل روان‌کاوانه گسترش داد. ماروین زونیس آثار متعددی درباره جهانی‌شدن، فناوری‌های دیجیتال، بازارهای نوظهور، سیاست خاورمیانه، صنعت نفت، روسیه و سیاست خارجی ایالات متحده نگاشت. وی از معتبرترین مراجع در حوزه خاورمیانه بود و بخش عمده‌ای از زندگی علمی خود را به بررسی پیوندهای ناپایدار میان اسلام، تروریسم و سیاست در خاورمیانه اختصاص داد. زونیس در جوانی مدتی در ایران زندگی کرد و از نزدیک با فضای فرهنگی و سیاسی کشور آشنا شد. در کتاب «شکست شاهانه»، زونیس با استفاده از اسناد فراوان و مصاحبه‌های دقیق با بازماندگان رژیم پهلوی، تلاش می‌کند تحلیلی روان‌شناختی از شکل‌گیری و فروپاشی شخصیت محمدرضا شاه پهلوی ارائه دهد. او در این اثر می‌پرسد: منابع قدرت روانی شاه برای فرمانروایی چه کسانی بودند؟ دوران کودکی او چه اثرات عمیقی بر شخصیت و نحوه حکومتش گذاشت؟ واکنش شاه در بزنگاه‌های تاریخی، از جمله در کودتای بیست‌وهشتم مرداد، از چه الگوهای روانی پیروی می‌کرد و چگونه می‌توان آن را تبیین کرد؟ زونیس همچنین رابطه تاریخی و روان‌شناختی ایرانیان با بیگانگان را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد این رابطه چگونه در ذهنیت و رفتار شاه انعکاس یافته است. او به این پرسش نیز می‌پردازد که بیماری سرطان چه تأثیری بر روحیه و تصمیم‌های شاه داشت و در روزهای پایانی پیش از انقلاب اسلامی، چه نشانه‌هایی از دگرگونی در رفتار او دیده می‌شد. در نهایت، نویسنده به تحلیل رابطه پیچیده و پرنوسان میان شاه و ایالات متحده می‌پردازد و توضیح می‌دهد چرا مردم ایران، با وجود اقتدار ظاهری شاه، او را به‌عنوان رهبری مطلق و قدرتمند نپذیرفتند و این پدیده از دیدگاه روان‌شناسی سیاسی چه معنا و تحلیلی دارد.