کتاب ورق‌پاره‌های زندان اثر بزرگ علوی، انتشارات نگاه

«ورق‌پاره‌های زندان» اثری شناخته‌شده از «بزرگ علوی» است که شامل پنج داستان کوتاه از اوست؛ داستان‌هایی که نویسنده در دوران محکومیت خود در زندان به نگارش درآورده است. این مجموعه از مشهورترین آثار ادبی معاصر ایران به شمار می‌رود و بخش مهمی از تجربه‌های شخصی و اجتماعی علوی را بازتاب می‌دهد. پنج داستان کوتاه این کتاب با عنوان‌های «پادنگ»، «ستاره دنباله‌دار»، «انتظار»، «عفو عمومی» و «رقص مرگ»، مجموعه‌ی کامل «ورق‌پاره‌های زندان» را تشکیل می‌دهند. بزرگ علوی این داستان‌ها را در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۱۶ تا ۱۳۲۰، دوران حبس خود در زندان قصر، نوشت. او در آن سال‌ها از هر وسیله‌ای که می‌شد روی آن نوشت استفاده می‌کرد؛ از پاکت سیگار گرفته تا تکه‌کاغذهای کوچک و پراکنده. همین برگه‌های ناقص بعدها نام مجموعه را شکل دادند و به «ورق‌پاره‌های زندان» شهرت یافتند. داستان‌های این اثر، برگرفته از واقعیت‌های تلخ و ملموس زندگی زندانیان هستند. بزرگ علوی به عنوان نویسنده‌ای سیاسی و اجتماعی، کوشیده است شرایط خفقان‌آور سیاسی آن دوران و وضعیت انسانی زندانیان را با نگاهی واقعی و احساسی تصویر کند. هر یک از داستان‌های این مجموعه، خط روایی مشخص و فضایی عمیق دارند که خواننده را به دنیای درونی شخصیت‌ها نزدیک می‌سازد. در داستان نخست، «پادنگ»، ماجرای مردی روایت می‌شود که گناهکاری او در قتل به اثبات نرسیده اما به ناحق زندانی شده است. «ستاره دنباله‌دار» سرگذشت مردی انقلابی است که درست در روز عروسی‌اش دستگیر و راهی زندان می‌شود. در «انتظار»، نویسنده به زندگی زندانی‌ای می‌پردازد که در تنهایی، به نوعی جنون متفاوت از سایر زندانیان دچار شده است. داستان «عفو عمومی» بازتاب دغدغه‌ی مشترک همه‌ی زندانیان—چه سیاسی و چه عادی—است که ذهنشان پیوسته درگیر اندیشه‌ی رهایی و بخشش است. آخرین داستان، «رقص مرگ»، روایت مردی عاشق است که به‌خاطر دلدادگی به زنی، بار گناه و حبس را به جای او بر دوش می‌کشد. «ورق‌پاره‌های زندان» نه‌تنها مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه ادبی است، بلکه تصویری زنده از جامعه‌ی ایران در دهه‌ی ۱۳۲۰ و شرایط دشوار زندانیان سیاسی آن زمان را ارائه می‌دهد. این اثر به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های ادبیات زندان در ایران، جایگاه ویژه‌ای در تاریخ ادبیات معاصر دارد.