کتاب تاریخ فلسفه اثر ویل دورانت، ترجمه عباس زریاب خویی، انتشارات نگاه

یکی از ماندگارترین و پرارج تاریخ‌ فلسفه‌های عمومی که با گذر زمان همچنان مورد استفاده و توجه خوانندگان ناآشنا با تاریخ فلسفه قرار دارد، کتاب «تاریخ فلسفه» اثر ویل دورانت، مورخ و نویسندۀ سرشناس آمریکایی است. دورانت در سراسر زندگی علمی خود همواره بر این باور بود که باید فلسفه را از چهارچوب جوامع تخصصی و فضای دانشگاهی بیرون آورد و آن را در دسترس عموم مردم قرار داد تا افراد بیشتری بتوانند با مفاهیم و اندیشه‌های فلسفی آشنا شوند. کتاب «تاریخ فلسفه» نیز در حقیقت تلاشی در راستای تحقق همین هدف و برنامۀ فکری او به‌شمار می‌آید. این اثر ارزشمند مقدمه‌ای خواندنی، جذاب و همه‌فهم برای درک تاریخ و اندیشه‌های فیلسوفان برجستۀ غرب از دوران یونان باستان تا قرن بیستم است. دورانت در این کتاب کوشیده است تا سیر تاریخی فلسفه را به‌صورت داستان‌وار، روان و دل‌نشین روایت کند تا مخاطبان غیرتخصصی نیز بتوانند با تاریخ تفکر فلسفی ارتباط برقرار کنند. از همین‌رو، او در نگارش خود از تمثیل، حکایت و طنز بهره گرفته تا مفاهیم دشوار فلسفی رنگی انسانی‌تر و ملموس‌تر بیابند. دورانت در این اثر به زندگی و آثار تأثیرگذارترین فیلسوفان سنت غربی از جمله افلاطون، ارسطو، بیکن، اسپینوزا، ولتر، کانت، هگل، شوپنهاور، اسپنسر، نیچه و جان دیویی می‌پردازد. او ضمن معرفی زندگی و آثار آنان، زمینه‌های تاریخی و فرهنگی هر فیلسوف را به‌دقت بررسی کرده و پیوند میان اندیشه‌هایشان با مسائل اقتصادی، سیاسی و اجتماعی عصر خود را روشن می‌سازد. افزون بر این، نویسنده در بخش‌های گوناگون به تأثیرات ماندگار این متفکران بر تفکر نظری و عملی جهان امروز نیز اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه اندیشه‌های فلسفی در بستر تمدن مدرن ادامه یافته‌اند. با وجود جامعیت نسبی و قدرت روایت در این کتاب، «تاریخ فلسفه» را نمی‌توان گزارشی کاملاً دقیق و نظام‌مند از کل تاریخ فلسفه دانست، بلکه باید آن را شرحی شخصی، پرشور و تأمل‌برانگیز از سفر ذهنی و فلسفی ویل دورانت در مسیر تاریخ اندیشه تلقی کرد؛ سفری که در عین حال هم به‌منزلۀ درآمدی برای آشنایی با فلسفه است و هم نگاهی ژرف به وضعیت انسان در جست‌وجوی خرد و معنای زندگی.