کتاب نردبان یعقوب اثر لودمیلا اولیتسکایا، ترجمه عبدالمجید احمدی، انتشارات برج

رمان «نردبان یعقوب» اثر لودمیلا اولیتسکایا، نویسندهٔ برجسته و شناخته‌شدهٔ روسی، اثری گسترده، پرمایه و چندنسلی است که با داستان‌سرایی انسانی و شخصیت‌پردازی‌های ظریف و پیچیده‌اش شهرت یافته است. این رمان که نخستین‌بار در سال ۲۰۱۵ منتشر شد، به مضامینی چون سرنوشت، حافظه و پیوند میان نیروهای فردی و تاریخی می‌پردازد. اولیتسکایا، که اغلب او را در کنار بزرگان ادبیات روسیه قرار می‌دهند، در این اثر روایتی درهم‌تنیده و پُردامنه خلق کرده است که دهه‌ها را در بر می‌گیرد و زندگی یک خانواده را در بستر تحولات پرتلاطم روسیهٔ قرن بیستم به تصویر می‌کشد. «نردبان یعقوب» از دو خط داستانی موازی تشکیل شده است. نخست، ماجرای یاکوب اوستسکی، روشنفکری جوان که در چرخ‌دنده‌های بی‌رحم نظام شوروی گرفتار می‌شود و سرنوشتش با تاریخ سیاسی روسیه درهم تنیده است. دوم، داستان نوه‌اش نورا، زنی مدرن و طراح تئاتر بلندپرواز است که در روسیهٔ معاصر با چالش‌های شخصی، حرفه‌ای و سنگینی گذشتهٔ خانوادگی خود دست‌وپنجه نرم می‌کند. نورا از خلال نامه‌ها و یادداشت‌های روزانهٔ به‌جا مانده از یاکوب، به کاوش در گذشتهٔ او می‌پردازد و داستان عشق، زندان، تبعید و مقاومتش را بازمی‌خواند. سرگذشت یاکوب، که از دوران پیش از انقلاب روسیه آغاز می‌شود و در پاکسازی‌های استالینیستی به اوج می‌رسد، بازتابی از واقعیت‌های خشن و پیچیدهٔ زندگی در اتحاد جماهیر شوروی است. در این میان، زندگی نورا در روزگار جدید، روایتی از تلاش، آرزو، عشق و رویارویی با سایه‌های تاریخ خانوادگی است. درهم‌تنیدگی سرنوشت این دو نسل، پرسش‌هایی بنیادین دربارهٔ پیوندهای خانوادگی، تأثیر گذشته بر اکنون و معنای واقعی وراثت در ابعاد جسمی و روحی برمی‌انگیزد. اولیتسکایا با نثری درخشان و ساختاری چندلایه، رابطهٔ میان عاملیت فردی و جبر تاریخی را با ظرافت بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه وقایع سیاسی و اجتماعی، مسیر زندگی نسل‌ها را تغییر می‌دهند. «نردبان یعقوب» نه‌تنها رمانی دربارهٔ تاریخ و خانواده، بلکه تأملی ژرف در باب حافظه، هویت، عشق و تاب‌آوری انسان است. یکی از موتیف‌های کلیدی این اثر، مفهوم وراثت است؛ اما نه صرفاً در قالب میراث مادی، بلکه به عنوان انتقال زخم‌ها، مقاومت‌ها و روایت‌هایی که ناتمام مانده‌اند. ارتباط میان گذشتهٔ یاکوب و اکنونِ نورا، بر اهمیت شناخت ریشه‌ها برای درک بهتر موقعیت امروز تأکید می‌کند. این رمان با ترکیب بینش انسانی و تاریخی، نثری شاعرانه و ساختاری فکری و منسجم، تجربه‌ای تأثیرگذار از پیوند تاریخ و درام شخصی ارائه می‌دهد. «نردبان یعقوب» اثری فراموش‌نشدنی در ادبیات معاصر روسیه است که با بینش عمیق خود نسبت به استقامت، حافظه و میراث انسانی، گواهی است بر توانایی روح آدمی در برابر گذر زمان و تغییرات بزرگ تاریخ.