کتاب شاه بی‌سرگرمی اثر ژان ژیونو، ترجمه شهاب وحدتی، انتشارات رایبد

کتاب «شاه بی‌سرگرمی» (Un roi sans divertissement) نوشته‌ی ژان ژیونو، رمانی رازآلود، فلسفی و عمیقاً انسانی است که نخستین‌بار در سال ۱۹۴۷ منتشر شد و هنوز هم در شمار برجسته‌ترین آثار اگزیستانسیالیستی ادبیات فرانسه قرار دارد. داستان این رمان در دهکده‌ای برف‌گرفته و منزوی در کوهستان‌های آلپ، در میانه‌ی قرن نوزدهم، رخ می‌دهد؛ جایی‌که زمستان‌های طولانی، سکوت مرگ‌بار و بی‌معنایی روزمره، بستری تیره و سنگین برای بروز تاریکی‌های درون انسان می‌سازد. ماجرا از ناپدید شدن دختری چوپان آغاز می‌شود و به‌تدریج، نشانه‌هایی از خشونت و وحشت در دهکده پدیدار می‌گردد: مردی به طرز مرموزی مورد حمله قرار می‌گیرد، حیوانی مثله می‌شود و رعبی غلیظ همچون مه، فضای روستا را فرا می‌گیرد. در پی این حوادث، کاپیتان لانگلوا، مأمور دولتی، به‌همراه گروهی از ژاندارم‌ها به دهکده می‌رسد تا راز این نابسامانی‌ها را کشف کند. اما او در روند جست‌وجوی خود، نه با مجرمی بیرونی، بلکه با نیرویی سهمگین‌تر روبه‌رو می‌شود: جنایتی که در درون خویش می‌رویَد. ژیونو با نثری سرد، دقیق و شاعرانه، سیمای انسانی را ترسیم می‌کند که در دل پوچی و بی‌معنایی، به خشونت پناه می‌برد. لانگلوا درمی‌یابد که در جهانی تهی از معنا، شاید تنها «سرگرمی» واقعی برای انسان، خون‌ریزی باشد. او که از شناخت این وسوسه‌ی درونی به لرزه می‌افتد، سرانجام تصمیمی هولناک می‌گیرد تا از هیولایی که در حال تبدیل شدن به آن است، بگریزد. «شاه بی‌سرگرمی» بیش از آن‌که روایتی جنایی باشد، کاوشی فلسفی در ماهیت انسان است؛ مواجهه‌ای با خلأ، تنهایی، وسوسه و ملال. عنوان اثر نیز برگرفته از اندیشه‌ی بلیز پاسکال است و عصاره‌ی درون‌مایه‌ی کتاب را در خود دارد: «پادشاهی که سرگرمی ندارد، پادشاهی است که خود را خواهد کشت.» ژیونو در این اثر، در فاصله‌ای آشکار از رمان‌های طبیعت‌گرایانه‌ی پیشینش، به‌سراغ تاریک‌ترین اعماق روان انسان می‌رود و نگاهی ژرف به جهان بی‌خدای او می‌افکند.