کتاب اقتصاد سیاسی ایران اثر همایون کاتوزیان، ترجمه محمدرضا نفیسی، انتشارات مرکز

کتاب «اقتصاد سیاسی ایران» اثر «محمدعلی همایون کاتوزیان» با ترجمه‌ی «محمدرضا نفیسی» و «کامبیز عزیزی»، یکی از پژوهش‌های تحلیلی برجسته درباره دگرگونی‌های تاریخی و ساختاری اقتصاد سیاسی ایران است. دکتر «کاتوزیان» در این کتاب، روند تحولات «اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلسله‌ی پهلوی» را با رویکردی مستند، تحلیلی و جامع بررسی کرده است. این پژوهش حاصل سال‌ها مطالعه و تحلیل دقیق نویسنده است و با نگاهی جامعه‌شناختی و تاریخی، فراز و فرودهای اقتصادی و سیاسی ایران را در بستر تحولات اجتماعی تبیین می‌کند. کتاب گزارشی مستدل، متقن و عالمانه برای علاقه‌مندان به حوزه‌ی جامعه‌شناسی سیاسی و اقتصادی به شمار می‌آید. «محمدعلی همایون کاتوزیان» تحول‌های اقتصاد سیاسی ایران را در چهار بخش اصلی تشریح کرده است. **بخش نخست، با عنوان دولت و انقلاب،** به بررسی پیشینه‌ی تاریخی این مفاهیم می‌پردازد و نظام‌های تولید ــ از فئودالیسم تا استبداد ــ را در کنار تحولات قرن نوزدهم، انقلاب مشروطه و دوره‌های رکود اقتصادی، مورد تحلیل قرار می‌دهد. در **بخش دوم،** مسئله‌ی دولت در کنار پیدایش ضدانقلاب بررسی می‌شود. نویسنده پیش‌درآمدی از ظهور ضدانقلاب استبدادی و شکل‌گیری حکومت شبه‌مدرن مطلق ارائه می‌دهد و روند پدید آمدن و فروپاشی استبداد شبه‌مدرنیستی را تبیین می‌کند. **بخش سوم** کتاب به نسبت میان دموکراسی و دیکتاتوری اختصاص دارد و رخدادهایی چون اشغال، فترت سیاسی و نهضت ملی شدن صنعت نفت را در پیوند با دیکتاتوری سیاسی و لیبرالیسم اقتصادی تحلیل می‌کند. در نهایت، **بخش چهارم و پایانی «اقتصاد سیاسی ایران»** به موضوع استبداد نفتی و زمینه‌های شکل‌گیری آن می‌پردازد؛ بحران‌های اقتصادی، بی‌ثباتی سیاسی و رقابت قدرت‌ها از جمله عوامل مؤثر در پیدایش آن معرفی می‌شوند. نویسنده در ادامه، اصلاحات ارضی، تحولات بازرگانی و روابط خارجی ایران را نیز با دقت بررسی می‌کند و تصویری جامع از اقتصاد سیاسی کشور در پایان دوره‌ی پهلوی به دست می‌دهد.