کتاب جامعه‌شناسی تئاتر اثر ژان دووینیو، ترجمه جلال ستاری، انتشارات مرکز

«ژان دووینیو» استاد دانشگاه اورلئان فرانسه، نویسنده و جامعه‌شناس برجسته‌ای است که علاوه بر نگارش داستان و مقاله‌های متعدد در حوزه جامعه‌شناسی عمومی، اثر مهم و شناخته‌شده‌ای با عنوان «جامعه‌شناسی تئاتر» را نیز تألیف کرده است. او در این کتاب به‌روشنی بیان می‌کند که تئاتر برای نوید دادن آزادی به انسان پدید آمده است، نه به‌عنوان بازتاب صرفِ وضعیت اجتماعی زمانه. کتاب «جامعه‌شناسی تئاتر» پژوهشی بنیادین برای شناخت ریشه‌های شکل‌گیری و فرآیند دگرگونی تئاتر در جوامع غربی است؛ از تراژدی‌های یونان باستان تا نمایش‌های دینی قرون وسطا، درام‌های درخشان دوران الیزابت و اسپانیای آن روزگار، و همچنین نمایش‌نامه‌های نویسندگان معاصر. دووینیو، بی‌آنکه به هیچ جریان ایدئولوژیک خاصی وابسته باشد، از جامعه‌شناسی هنر به شیوه تجربی و عمل‌گرا نیز فاصله می‌گیرد. او در برابر این رویکرد، ساختاری نظری بر پایه کارکرد تخیل پیشنهاد می‌کند. در سراسر کتاب، الگوهای تخیل‌آمیز تحلیل جامعه‌شناختی به‌روشنی دیده می‌شود و تئاتر به‌عنوان عامل رهایی‌بخش، تشنج‌های اجتماعی و نیرویی شورشی در برابر نظم مستقر معرفی می‌گردد. «ژان پل سارتر»، فیلسوف و نویسنده فرانسوی، جامعه‌شناسی را گونه‌ای از اومانیسم می‌دانست و می‌نوشت: «بشر از منظر جامعه‌شناسی تجربه‌ای بی‌پایان است که باید همواره آموخته شود.» دووینیو نیز آگاهانه این دیدگاه را تکرار کرده و بر پیوند میان جامعه‌شناسی زنده و ساختارهای اجتماعی تأکید دارد؛ جامعه‌ای که در آن تضادها امکان بروز و نمایش بر صحنه تئاتر را پیدا می‌کنند. او معتقد است هیچ نظام اجتماعی را نمی‌توان بدون دراماتیزه کردن طبقات، اسطوره‌ها و نمادهای پیشین به‌درستی شناخت. این اثر ارزشمند با ترجمه درخشان «جلال ستاری»، منبعی جامع و سودمند برای دانشجویان و علاقه‌مندان به جامعه‌شناسی، تئاتر و سینما محسوب می‌شود. همچنین، کتاب رابطه میان انسان‌شناسی فرهنگی، تئاتر و قوم‌نگاری را به‌خوبی نشان می‌دهد و در فهم فلسفه تئاتر نقش مؤثری دارد. از ویژگی‌های برجسته ترجمه این اثر، پانویس‌های دقیق و روشنگر مترجم است که گاه فراتر از توضیح مفاهیم و ذکر منابع، به نکات ظریف و تحلیلی اشاره دارد و درک عمیق‌تری از محتوای کتاب را برای خواننده فراهم می‌آورد.