کتاب خواب‌گردها اثر هرمان بروخ، ترجمه علی اصغر حداد، انتشارات لاهیتا

ادبیات آلمان و نویسندگان آلمانی‌زبان، همچون سنت فلسفی این سرزمین، مجموعه‌ای از غول‌های بی‌بدیل را به جهان معرفی کرده‌اند؛ نویسندگانی که تأثیر شگرفشان نه‌فقط بر جامعه‌ی آلمان، بلکه بر ادبیات جهان تا امروز باقی مانده است. اگر در نیمه‌ی دوم قرن هجدهم و نیمه‌ی اول قرن نوزدهم، زبان آلمانی با آثاری از گوته، هلدرلین، شیلر و بوشنر دگرگونی‌ای بنیادین را در ادبیات رقم زد، در اواخر قرن نوزدهم و نیمه‌ی نخست قرن بیستم، این تحول با حضور درخشان نویسندگانی چون مان، دوبلین و بروخ ادامه یافت. ادبیات آلمانی قرن نوزدهم با شعرهای درخشان و نمایشنامه‌هایی چون «فاوست» و «وویتسک» شناخته می‌شود؛ اما در قرن بیستم، چهره‌های تازه رمان را به‌عنوان کامل‌ترین و مناسب‌ترین فرم ادبی برای بازنمایی جهان مدرن برگزیدند. از دل این رویکرد، شاهکارهایی چون «کوه جادو»، «برلین الکساندرپلاتس» و «خوابگردها» پدید آمدند؛ آثاری که همچون تکانه‌هایی بزرگ، مسیر ادبیات مدرن را دگرگون کردند. در میان این آثار، نام «هرمان بروخ» درخشش ویژه‌ای دارد. او با سه‌گانه‌ی «خوابگردها» تحولی عمیق در ساختار روایی رمان ایجاد کرد. این اثر با ساختاری سه‌پاره، زمان‌های متفاوتی را – «دیگر نهِ گذشته»، «هنوز نهِ آینده» و «اکنونِ مبهم» – در قالب سه روایت به‌هم‌پیوسته از سال‌های ۱۸۸۸، ۱۹۰۳ و ۱۹۱۸ به تصویر می‌کشد و فروپاشی ارزش‌ها، معناها و باورهای جهان قدیم در گذار به دوران جدید را نشان می‌دهد. بروخ نه دشمن سنت است و نه ستایشگر بی‌قید مدرنیته؛ بلکه به‌سان روشنفکری ژرف‌نگر، هر دو جهان را با نگاهی انتقادی و فلسفی می‌کاود. او تناقض‌ها و تنش‌های میان این دو دوره را در قالب شخصیت‌ها و روایت‌هایی بازتاب می‌دهد که به‌روشنی نشان می‌دهند چگونه اروپا در فاصله‌ی چند دهه به ورطه‌ی جنگ‌ها و مصیبت‌های بزرگ فروغلتید. رمان «خوابگردها» که در فاصله‌ی سال‌های ۱۹۲۸ تا ۱۹۳۱ نوشته و منتشر شد، پس از نزدیک به یک قرن، اکنون با ترجمه‌ی استاد برجسته‌ی ادبیات آلمانی، «علی‌اصغر حداد»، به زبان فارسی در دسترس قرار گرفته است. فارسی‌زبانان به‌واسطه‌ی این ترجمه می‌توانند یکی از آثار بنیادین ادبیات مدرن، هم‌سنگ «در جست‌وجوی زمان از دست‌رفته» و «اولیس»، را بخوانند و عظمت آن را درک کنند. کتاب «خوابگردها» نخستین‌بار در سال ۱۹۳۰ منتشر شد و «هرمان بروخ» را به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین نویسندگان و متفکران مدرنیسم معرفی کرد؛ نویسنده‌ای که آثارش در کنار نام‌های بزرگ ادبیاتی چون «جیمز جویس»، «توماس مان» و «روبرت موزیل» جای می‌گیرد. بروخ با نگاهی فلسفی و روان‌کاوانه، در دل زندگی روزمره‌ی آلمان به تحولات ژرف اجتماعی و فکری می‌پردازد که اندکی بعد، ساختار این زندگی را واژگون ساخت. او چه از افسر ارتشی تندخو سخن بگوید، چه از کتابداری غمگین و ناراضی یا مردی فرصت‌طلب که از مهلکه‌ی جنگ گریخته است، همواره به اعماق ذهن و روان شخصیت‌های خود نفوذ می‌کند و جهانی را تصویر می‌سازد که در بحران ایمان، اخلاق و عقلانیت، گرفتار رنجی بی‌پایان شده است. «خوابگردها» به‌راستی تصویری فلسفی و انسانی از فروپاشی جهان مدرن و ناتوانی آدمی در بازسازی معنا و ارزش است؛ روایتی که همچنان یکی از مهم‌ترین ستون‌های ادبیات آلمانی‌زبان و رمان مدرن جهان به‌شمار می‌آید.