کتاب کودکی اثر لئو تولستوی، ترجمه مهنا رضایی، انتشارات نشر ثالث

رمان «کودکی» نخستین اثر منتشرشده لئو تولستوی است؛ داستانی نیمه‌اتوبیوگرافیک که در سال ۱۸۵۲، زمانی که نویسنده تنها بیست‌وسه‌ساله بود، به چاپ رسید. این رمان کوتاه و در عین حال درخشان، تصویری عمیق، احساسی و ژرف از دو روز از زندگی نیکولای پتروویچ ایرتنیف، پسرکی جوان و حساس، ترسیم می‌کند؛ کودکی که هم‌زمان با ورود به آستانه خودآگاهی، با زیبایی، فقدان و بیداری اخلاقی روبه‌رو می‌شود. «کودکی» آغاز سه‌گانه‌ای است که با «پسری» و «جوانی» ادامه می‌یابد؛ روایتی از تکوین روح و بلوغ انسانی از معصومیت تا ندامت و از شگفتی تا اندوه. این اثر، دنیای درونی، حسی و عاطفی کودک را با دقتی خیره‌کننده بازآفرینی می‌کند، چنان‌که خواننده گویی در ذهن شخصیت اصلی فرو می‌رود و هر نگاه، صدا و اندیشه، به تصویری پرشور از احساس بدل می‌شود. تولستوی در «کودکی» از همان آغاز، توانایی کم‌نظیر خود در روایت روان‌شناختی را به نمایش می‌گذارد؛ شیوه‌ای که بعدها در شاهکارهایی چون «جنگ و صلح» و «آنا کارنینا» به اوج رسید. او از طریق «گام‌های کوچک بی‌نهایت» آگاهی، مرز میان واقعیت، حافظه و خیال را می‌زداید و تجربه زیستن را به ادبیاتی زنده بدل می‌کند. زبان لطیف و دقیق او، ظرایف روانی دوران کودکی را می‌نمایاند؛ لذت و هراس، کنجکاوی و شرم، شکوه زندگی و شکنندگی لحظه‌ها را با نگاهی شاعرانه و صادقانه در هم می‌تند. در زمان انتشار، منتقدان روس و اروپایی «کودکی» را اثری تازه و متفاوت دانستند. ایوان تورگنیف از نخستین تحسین‌کنندگان این رمان بود و تولستوی جوان را به سبب صداقتی که «فراتر از هنر» توصیف کرد، ستود. در غرب نیز منتقدان، اثر را نمونه‌ای نادر از «قطعه‌ای از زندگی واقعی» دانستند، نه صرفاً تخیلی ادبی. هرچند تولستوی بعدها این سه‌گانه را نوعی تمرین آغازین برای کارهای بزرگ‌تر خود قلمداد کرد، اما «کودکی» همچنان به‌عنوان نقطه شروعی صادقانه در سلوک اخلاقی و هنری او جایگاهی درخشان دارد. در ژرفای این رمان، روایتی نهفته است از بلوغ در لطافت، از لحظاتی که روح انسان شکل می‌گیرد و قلب برای نخستین بار طعم عشق، شرم، اندوه و شوق را می‌چشد. «کودکی» نه‌تنها سرآغاز مسیر ادبی تولستوی، بلکه دروازه ورود او به دنیای درونی انسان است؛ سفری آرام، باشکوه و سرشار از تأمل که با نبوغی کم‌نظیر، چهره رمان مدرن را برای همیشه دگرگون ساخت.