کتاب تاریخ خلیج فارس اثر جمعی از مولفان، ترجمه محمد آقاجری، انتشارات ققنوس

کتاب «تاریخ خلیج فارس» اثری ارزشمند درباره پهنه آبی سترگ و کهنِ «خلیج همیشه فارس» است. این کتاب مجموعه‌ای از مقالات به قلم پژوهشگران و نویسندگانی برجسته همچون تی. پاتس، ویتکم، تورج دریایی، محمدباقر وثوقی، گری سیک و دیگر اندیشمندان نامدار را دربر می‌گیرد؛ نام‌هایی که خود ضامن خلق اثری گران‌سنگ و ماندگار برای مخاطبان جدی تاریخ و فرهنگ این سرزمین‌اند. مقالات گردآمده در این مجموعه، به بررسی دوره‌های تاریخی گوناگون و نیز مباحث متنوع جامعه‌شناختی مرتبط با خلیج فارس می‌پردازند. نکته شایان توجه آن است که در این کتاب، «خلیج فارس» به‌عنوان یک کلیت مستقل مورد مطالعه قرار گرفته، نه صرفاً به‌عنوان بخشی وابسته به تمدن‌های فلات ایران یا شبه‌جزیره عربستان. این رویکرد تازه، نگاهی نو و تحلیلی متفاوت را در پژوهش‌های مربوط به تاریخ خلیج فارس پدید آورده و دستاوردهایی تازه و درخور تأمل به همراه داشته است؛ هرچند در پاره‌ای موارد، این استقلال‌دادنِ بیش از اندازه به این پهنه آبی و کرانه‌های آن، تا حدودی اغراق‌آمیز به نظر می‌رسد. در واقع، شباهت‌هایی که میان مردمان ساکن در نواحی پیرامون این دریا یاد شده، بیشتر در جنبه‌های ظاهری زیست، معیشت و فرهنگ روزمره آن‌ها دیده می‌شود. حال آن‌که انسان، فراتر از ظاهر خویش، دارای هویتی است که از باورها، ارزش‌ها و بینش‌های درونی او برمی‌خیزد. از این منظر، ساکنان خلیج فارس در قیاس با مردمان سواحل هند یا کرانه‌های «مالابار» تفاوت‌های بنیادین و چشمگیری دارند؛ تفاوت‌هایی که نشان از هویت فرهنگی ویژه و دیرپای مردمان خلیج فارس دارد.