کتاب گذرگاه‌های تاریخ اثر دیاکونف، ترجمه مهدی حقیقت خواه، انتشارات ققنوس

کتاب «گذرگاه‌های تاریخ» طرحی جامع از روندهای تاریخی بشر، از دوران دیرینه‌سنگی تا روزگار کنونی ارائه می‌دهد و تصویری کلی، فشرده و خواندنی از تاریخ انسان و قوانین حاکم بر آن ترسیم می‌کند. این اثر پژوهشی گسترده و بلندپروازانه، نظریه تحول اجتماعی مارکس را به‌عنوان پایه‌ای برای کاوش‌های تازه خود برگزیده است. با این حال، پروفسور ایگور ام. دیاکونف پنج مرحله تحولی مارکس را به هشت مرحله گسترش می‌دهد. افزون بر این، برخلاف دیدگاه مارکس، او معتقد است گذار جوامع از یک مرحله به مرحله دیگر همیشه با ستیز و انقلاب اجتماعی همراه نیست، بلکه گاه این دگرگونی‌ها در آرامش و با مسالمت تحقق می‌یابد. توجه پروفسور دیاکونف تنها به جنبه‌های اقتصادی و اجتماعی تاریخ محدود نمی‌شود. او عوامل قومی، فرهنگی، مذهبی و نظامی ـ فناورانه‌ای را نیز که طی قرن‌ها در شکل‌گیری تمدن بشر تأثیرگذار بوده‌اند، به‌دقت بررسی می‌کند. از دید او، تحول اجتماعی الزاما نشانه پیشرفت نیست و نشان می‌دهد که چگونه هر پیشرفتی می‌تواند در دل خود نوعی پسرفت نهفته داشته باشد. این کتاب با نگاهی آینده‌نگر به پایان می‌رسد و با ترسیم چشم‌اندازی از سرنوشت انسان در آینده، داوری نهایی درباره آنچه پیش روست را به خواننده واگذار می‌کند. خواننده در این مسیر، هم‌زمان با عبور از مراحل مختلف تاریخ، با پژوهشی ژرف، تأمل‌برانگیز و جامع درباره فرایند شکل‌گیری تاریخ نوع انسان روبه‌رو می‌شود؛ اثری که پس از توین‌بی، از مهم‌ترین و هوشمندانه‌ترین آثار تاریخی جهان به‌شمار می‌آید. ایگور ام. دیاکونف، استاد ممتاز مؤسسه شرق‌شناسی دانشگاه سن‌پترزبورگ، از برجسته‌ترین تاریخ‌پژوهان معاصر است. او آثار علمی متعددی همچون «تاریخ ماد»، مجموعه سه‌جلدی «تاریخ جهان باستان» (١٣٦٨) که سر ویراستاری آن را برعهده داشت، و «اسطوره‌های باستانی شرق و غرب» (١٣٧٢) را تألیف کرده است.