کتاب سینمای کنجی میزگوچی اثر بصیر علاقه بند، انتشارات خوب

کتاب «سینمای کنجی میزوگوچی» مجموعه‌ای از مقالات درباره‌ی سبک هنری این کارگردان بزرگ و تأثیر ژرف او بر سینمای ژاپن است. گردآورنده‌ی این مجموعه، بصیر علاقه‌بند، کوشیده است با گردهم‌آوردن دیدگاه‌های گوناگون، تصویر کامل‌تری از یکی از برجسته‌ترین فیلم‌سازان تاریخ سینمای ژاپن ارائه دهد. کنجی میزوگوچی، متولد سال ۱۸۹۸، از چهره‌های تأثیرگذار تاریخ سینمای جهان به شمار می‌آید. او در دوره‌های گوناگون سینما ــ از سینمای صامت تا ناطق، از فیلم‌های سیاه‌وسفید تا آثار رنگی ــ فعال بود و گویی مسیر تکامل فنی سینما را هم‌زمان با تاریخ آن پیمود. میزوگوچی از پرکارترین و باثبات‌ترین فیلم‌سازان سینمای ژاپن بود و نخستین فیلم ناطق این کشور با عنوان «وطن» نیز از ساخته‌های او است. بسیاری از منتقدان، فیلم «مرثیه‌ی اوزاکا» را سرآغاز واقع‌گرایی در سینمای ژاپن می‌دانند. این اثر نمونه‌ای درخشان از تمرکز میزوگوچی بر زیبایی بصری است؛ زیبایی‌ای که نه‌تنها چشم‌نواز، بلکه در خدمت معنا و شخصیت‌پردازی قرار دارد. منتقدان ژاپنی اتفاق‌نظر دارند که «مرثیه‌ی اوزاکا» نخستین شاهکار اوست. با این‌ حال، فیلم «خواهران گیون» بیش از هر اثر دیگری مولفه‌های آشنا و شاخص سبک میزوگوچی را در خود دارد؛ به‌ویژه نماهای بلند و ترکیب‌بندی‌هایی که در آن‌ها دوربین از سوژه فاصله می‌گیرد و با نگاهی آرام و تأمل‌برانگیز به روایت می‌پردازد. میزوگوچی درباره‌ی استفاده از این نماهای بلند گفته است که هنگام فیلم‌برداری، اگر احساسی عاطفی بر صحنه غالب شود، تمایلی به قطع آن ندارد و تلاش می‌کند تا جایی که ممکن است حس جاری در صحنه را امتداد دهد. او خلق فضای بصری را مبنای شکل‌گیری هر فیلم می‌دانست؛ ابتدا فضا را طراحی می‌کرد و سپس بازیگران و موقعیت‌ها را در دل آن فضا قرار می‌داد. در بیشتر آثارش از لنز «واید» استفاده می‌کرد تا هیچ عنصری خارج از میدان وضوح قرار نگیرد. از نگاه او، پس‌زمینه‌ی تصویر نیز باید همان‌قدر شفاف و زنده باشد که پیش‌زمینه. میزوگوچی خواهان وضوح کامل همه اجزا بود؛ حتی اشیایی که در سایه یا تاریکی فرو می‌رفتند. بر همین اساس از لنز «تله» پرهیز داشت، زیرا این نوع لنز بخش‌هایی از تصویر را ناواضح می‌کند و از نظر او این امر با صداقت بصری سینما در تضاد بود. میزوگوچی در بازآفرینی مصائب تاریخی و ترسیم تراژدی‌های انسانی استاد بود. لحن اندوهبار، فضاهای شاعرانه و نگاه انسانی عمیق او به رنج و سرنوشت انسان، سبب شد منتقدان به او لقب «مرثیه‌سرای سینما» بدهند. از میان آثار شاخص او می‌توان به فیلم‌های «سانشوی مباشر»، «اوگتسو مونوگاتاری»، «زندگی اوهارو» و «داستان آخرین گل داوودی» اشاره کرد. کتاب «سینمای کنجی میزوگوچی» اثری ارزشمند و خواندنی برای دوست‌داران سینمای ژاپن و علاقه‌مندان به شناخت ریشه‌های زیبایی‌شناسی در آثار این فیلم‌ساز منحصر‌به‌فرد است؛ مجموعه‌ای که هم از نظر تاریخی و هم از منظر تحلیلی، نگاهی عمیق به سینمای شاعرانه و تأمل‌برانگیز کنجی میزوگوچی دارد.