کتاب نقد و حقیقت اثر رولان بارت، ترجمه شیریندخت دقیقیان، انتشارات مرکز

کتاب «نقد و حقیقت» رولان بارت، صرفاً توضیحی در یک جدال کهنه نیست، بلکه پاسخی است به هجمه‌هایی که علیه آثار او وارد شده است. بارت در این اثر، شرایط امکان مدرنیته را بر اساس نظریه ادبی بازتعریف می‌کند و از همین رهگذر، این کتاب کوچک را به اقدامی بنیادین در عرصه ادبیات بدل می‌سازد. رولان بارت (۱۹۱۵ تا ۱۹۸۰)، اندیشمند و منتقد برجسته فرانسوی، در گفت‌وگویی همیشگی با گفتمان‌های نظری و جنبش‌های فکری زمان خود، همواره می‌کوشید از قالب‌های فکری مسلط بگریزد. او ضمن محکوم‌کردن قدرت زبان‌های تثبیت‌شده، شیوه‌ای انتقادی و اندیشه‌ای منحصربه‌فرد را پروراند. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به «درجه صفر نوشتن» (۱۹۵۳) و «قطعاتی از یک گفتمان عشقی» (۱۹۷۷) اشاره کرد. کتاب «نقد و حقیقت» جایگاه ویژه‌ای در مجموعه آثار بارت دارد. در این کتاب، او از ساخت‌گرایی به سوی پساساخت‌گرایی و هرمنوتیک گام برمی‌دارد. بارت در دفاع از آزادی نقد، خواستار بازخوانی آثار کلاسیک با نگاهی تازه است و اثر ادبی را واجد معناهای چندگانه می‌داند؛ معناهایی که به منتقدان امکان می‌دهد در زمان‌ها و از زاویه‌دیدهای مختلف درباره اثر سخن بگویند. بارت همچنین در برابر فلسفه اگزیستانسیالیسم که در دهه ۱۹۴۰ در فرانسه رواج داشت، به‌ویژه در برابر دیدگاه‌های ژان‌پل سارتر، واکنشی انتقادی نشان داد. سارتر در کتاب «ادبیات چیست؟» (۱۹۴۷)، از هر دو شکل تثبیت‌شده و تجربی نوشتار ابراز ناخرسندی می‌کرد و آن‌ها را سبب بیگانگی خواننده از متن می‌دانست. پاسخ بارت به این دیدگاه، جست‌وجوی جوهر خلاقانه و بدیع نوشتن بود؛ همان چیزی که او «نوشتن» می‌نامید ــ شیوه‌ای شخصی در به‌کارگیری قراردادهای سبک برای خلق اثری تازه. بااین‌حال، بارت تأکید می‌کند که هرگاه فرم نویسنده در دسترس عموم قرار گیرد، در معرض تکرار و تبدیل‌شدن به یک قرارداد تازه قرار می‌گیرد. از این‌رو، خلاقیت امری پویا و فرآیندی همیشگی از تحول و واکنش است؛ حرکتی مداوم میان آزادی، نقد و بازآفرینی معنا در ادبیات.