کتاب آقای اشمیت کیه؟ اثر سباستین تی یری، ترجمه شهلا حائری، انتشارات قطره

نمایشنامه «آقای اشمیت کیه؟» اثری کمدی و پوچ‌گرایانه از سباستین تیری است که در سال ۲۰۰۹ نوشته شده و با نگاهی تیزبینانه به مفاهیمی چون هویت، خودآگاهی و پوچی زندگی روزمره می‌پردازد. این نمایش با ترکیب طنز و ناهماهنگی‌های سورئال، ذهن شخصیت‌ها را به چالش می‌کشد و مخاطب را به تأملی فلسفی درباره ماهیت واقعیت و مرزهای هویت فردی دعوت می‌کند. داستان نمایش از یک شام ساده میان زوجی به نام آقای و خانم بُلیه آغاز می‌شود. آن‌ها در زندگی معمول و یکنواخت خود غرق‌اند تا اینکه با دریافت تماسی تلفنی عجیب، همه‌چیز تغییر می‌کند. فردی ناشناس در سوی دیگر خط اصرار دارد با شخصی به نام «آقای اشمیت» صحبت کند. همین تماس آغازگر زنجیره‌ای از اتفاقات غیرقابل‌باور است. فضای آپارتمان به‌طرزی مرموز دگرگون می‌شود؛ اشیاء، مبلمان، لباس‌ها و حتی کتاب‌ها تغییر می‌کنند و گویی همه چیز به نام خانواده‌ای دیگر، «اشمیت»، تعلق دارد. آقای و خانم بُلیه ناگهان خود را در جهانی تازه می‌یابند؛ جهانی که در آن هیچ چیز همانند گذشته نیست. به‌تدریج درمی‌یابند که میان خود و افرادی که اکنون جای آن‌ها را گرفته‌اند تفاوتی وجود ندارد. این وضعیت، بحران هویت و درک واقعیت را برایشان رقم می‌زند. آن‌ها ناچار می‌شوند با مفاهیمی چون پوچی، گم‌گشتگی و معنای وجودی خویش روبه‌رو شوند و به بازنگری در حقیقت زندگی‌شان بپردازند. نمایش «آقای اشمیت کیه؟» با بهره‌گیری از موقعیت‌های پوچ و فراواقعی، لایه‌های پنهان‌تری از زندگی مدرن را آشکار می‌سازد. سباستین تیری در قالب طنز و کمدی، بحران هویت، واقعیت متغیر و معنای زندگی را به نقد می‌کشد. در دنیای این نمایش، هیچ چیز پایدار نیست؛ حتی اشیاء و یادگارهای شخصی تغییر ماهیت می‌دهند. این دگرگونی‌ها نمادی از ناپایداری جهان معاصرند؛ جهانی که در آن، نشانه‌های مادی و ظاهری هویت انسان می‌توانند در یک لحظه فروبریزند و ناپدید شوند. در حقیقت، نمایش نشان می‌دهد انسان امروزی در برابر بی‌ثباتی روانی و اجتماعی دچار سردرگمی و ازخودبیگانگی شده است. کارگردانی این اثر را ژان‌لوئی بنوآ بر عهده داشته و بازیگران برجسته‌ای همچون استفان دی‌گرو، والری بُنِتون، آلن دوتی، رنو روتن و استیون داگرو در آن ایفای نقش کرده‌اند. در سال ۲۰۲۲، این نمایش در تئاتر ادوارد هفتم پاریس به صحنه رفت و نقدهای مثبت بسیاری دریافت کرد. ویژگی شاخص اثر، دیالوگ‌های تند و ضرب‌آهنگ‌دار، فضای سورئال و لحظات کمدی پیچیده‌ای است که تلفیقی ظریف از شوخ‌طبعی و بحران وجودی را ارائه می‌دهد. اجرای پرانرژی بازیگران و طراحی دقیق صحنه، فضایی ایجاد می‌کند که تماشاگر را در دنیای متزلزل و غیرواقعی داستان غوطه‌ور می‌سازد. «آقای اشمیت کیه؟» به‌سرعت مورد توجه منتقدان قرار گرفت و در سال ۲۰۱۰ برای جایزه مولیر در بخش کمدی نامزد شد؛ جایزه‌ای که از معتبرترین افتخارات دنیای تئاتر فرانسه به شمار می‌رود. منتقدان از توانایی تیری در تصویرکردن طنز در کنار پوچی استقبال کردند و ترکیب زندگی روزمره با ناهماهنگی‌های ذهنی را نقطه قوت اثر دانستند. تماشاگران نیز خلاقیت نویسنده را در تبدیل بحران‌های روانی و هویتی به موقعیت‌های کمدی ستودند. این نمایش علاوه بر جذابیت کمدی، اثری فلسفی و تفکربرانگیز است که به مسائلی چون ماهیت واقعیت، جهانی‌سازی و تحولات اجتماعی روز می‌پردازد. «آقای اشمیت کیه؟» تنها یک کمدی پوچ نیست؛ بلکه دعوتی است برای اندیشیدن به معنای وجود و هویت انسانی. سباستین تیری با ترکیب هوشمندانه طنز و سورئالیسم، مفاهیم پیچیده فلسفی را در پوششی سرگرم‌کننده و تأثیرگذار عرضه کرده و اثری ماندگار در تئاتر معاصر فرانسه پدید آورده است.