کتاب خاموشان اثر یوسف علیخانی، انتشارات آموت

کتاب «خاموشان» نوشته‌ی یوسف علیخانی، مجموعه‌ای از ۳۲ داستان کوتاه است که در سال ۱۴۰۴ توسط نشر آموت منتشر شده است. فضای اصلی بیشتر این داستان‌ها در روستای میلک، زادگاه نویسنده در منطقه‌ی الموت، می‌گذرد. در این مجموعه، عناصر بومی، اسطوره‌ای و وهم‌آلود نقش پررنگی دارند و خواننده را به جهان خیال‌آمیز و درعین‌حال واقع‌گرای داستان‌های علیخانی می‌برند. در «خاموشان»، همان‌گونه که در دیگر آثار یوسف علیخانی نیز دیده می‌شود، نویسنده به سراغ شخصیت‌هایی رفته است که یا دیگر در میان ما نیستند یا حضورشان در سایه و سکوت ادامه دارد. هر داستان، اگرچه کوتاه و مختصر است، اما بُرهه‌ای مستقل از زندگی یا خاطره‌ای مبهم و ناتمام را روایت می‌کند. درون‌مایه‌ی اصلی این مجموعه، حضور پنهان انسان‌هایی است که خاموش شده‌اند؛ کسانی که یا از دنیا رفته‌اند یا به دلایل گوناگون از جریان زندگی فاصله گرفته‌اند. این خاموشی اما همیشه به معنای مرگ نیست؛ گاهی در قالب فراموشی، انزوا یا بریدن از دیگران بروز می‌کند. محور بیشتر روایت‌ها، رابطه‌ی انسان با گذشته، سنت‌ها، طبیعت و نیروهای نادیدنی است که بر زندگی او سایه می‌افکنند. باورهای محلی و قصه‌های عامیانه نیز به شکلی غیرمستقیم در تار و پود روایت‌ها تنیده شده و جهان داستانی خاصی را شکل داده‌اند. یکی از ویژگی‌های برجسته‌ی «خاموشان» استفاده‌ی هنرمندانه از زبان بومی و واژگان محلی الموت است. نویسنده، بی‌آنکه به توضیح یا تفسیر نیاز داشته باشد، این زبان و تصاویر اقلیمی را به طور طبیعی در متن جای داده و فضای خاص روستا را به خواننده منتقل کرده است. نقش زنان در این مجموعه چشمگیر است؛ آنان گاه راوی داستان‌اند، گاهی نگهبان سنت‌ها، و در برخی داستان‌ها، قربانی محدودیت‌های فرهنگی و اجتماعی. علیخانی با نگاهی بی‌داوری و غیرمستقیم، توانسته لایه‌هایی از تنهایی، فقدان و گذر زمان را در ساختار هر داستان نمایان کند. از نظر سبک نگارش، بیشتر داستان‌ها کوتاه و مینیمال‌اند؛ روایت‌ها با چند پاراگراف یا چند تصویر ساخته می‌شوند و پایان مشخص و قطعی ندارند. لحن روایت در بسیاری از بخش‌ها به شعر نزدیک است، اما همچنان در قالب داستانی منسجم باقی می‌ماند. تصویرهای تکرارشونده‌ای چون مه، باد، سایه و صداهای نشنیده، در سراسر کتاب حضور دارند و فضایی یکپارچه، شاعرانه و سرشار از وهم و اندوه می‌آفرینند.