کتاب سوزومه اثر ماکوتو شینکای، ترجمه نیلوفر عزیزپور، انتشارات پرتقال

رمان «سوزومه» نوشته‌ی ماکوتو شینکای، بار دیگر جهان لطیف و در عین حال پرتلاطم این نویسنده و کارگردان ژاپنی را پیش چشم خواننده می‌گشاید؛ جهانی که در آن درهای متروک و ویرانه‌های خاموش، دروازه‌هایی به‌سوی گذشته، فاجعه و نهایتاً آشتی درونی‌اند. این اثر، نسخه‌ی نثری و غنی‌شده‌ای از فیلم انیمیشنی تحسین‌شده‌ی شینکای با همین نام است؛ فیلمی که در همان سال اکران شد و به‌سرعت دل مخاطبان جهانی را ربود. داستان «سوزومه» روایت سفری است از مسیر بلوغ و درک عاطفی دختری هفده‌ساله به نام سوزومه ایواتو، که به‌طور اتفاقی با سوتا، جوانی مرموز آشنا می‌شود. سوتا نگهبان درهایی است که میان دنیای ما و نیروهای ویرانگر طبیعت قرار دارند و وظیفه‌اش بستن این درهاست تا فاجعه‌ای رخ ندهد. سوزومه در آغاز دختری خجالتی و اندکی بی‌هدف است، اما ملاقات با سوتا او را وارد ماجراجویی‌ای می‌کند که از شهرهای پرهیاهوی ژاپن تا روستاهای دورافتاده ادامه دارد. هر دری که سوزومه و سوتا می‌بندند، تنها مانع وقوع یک حادثه طبیعی نمی‌شود، بلکه گامی است به‌سوی پذیرش رنج‌ها و یادهای تلخ گذشته؛ از زلزله و سونامی توهوکو گرفته تا زخم‌های خاموش کودکی سوزومه. در لایه‌ی زیرین روایت، شینکای به سراغ دغدغه‌های همیشگی خود بازمی‌گردد: رابطه‌ی انسان با مکان، ردپای خاطره بر زمین و پرسش بنیادین از معنای ویرانه‌ها؛ آیا ویرانه‌ها تنها نشانه‌ی فقدان‌اند، یا می‌توان آن‌ها را پلی به‌سوی همدلی، احیا و بازسازی دانست؟ در طول این سفر، سوزومه با انسان‌هایی روبه‌رو می‌شود که هر یک نمادی از تقابل میان سوگ و زیستن‌اند. او به‌تدریج درمی‌یابد که شجاعت در انکار ترس نیست، بلکه در همراهی با آن و ایستادگی در برابرش معنا می‌یابد. نثر شاعرانه‌ی شینکای با توصیف‌های حسی و زنده – از صدای باد در میان قاب‌های شکسته تا بوی خاک باران‌خورده و لرزش لحظه‌ی بستن درها – فضای منحصربه‌فرد فیلم را در قالب واژه‌ها بازآفرینی می‌کند. روایت رمان حال‌و‌هوایی اپیزودیک دارد؛ گویی هر فصل صحنه‌ای از سفری بلند است که مقصدش نه نقطه‌ای بیرونی، بلکه در دل خودِ مسیر نهفته است. در میان این سفر جادویی، لحظات آرام و تأمل‌برانگیز به خواننده فرصت می‌دهند تا وزن فقدان، خاطره و امید را در دل خود احساس کند. «سوزومه» با استقبال گسترده‌ی منتقدان و مخاطبان روبه‌رو شد؛ از اکران جهانی فیلم در جشنواره‌ی برلیناله گرفته تا نقدهای مثبت پس از انتشار نسخه‌ی رمان. همگان بر این نکته تأکید داشتند که شینکای با بهره‌گیری از فانتزی و خیال‌پردازی، پرسشی واقعی درباره‌ی تاب‌آوری انسان و بازسازی پس از فاجعه مطرح کرده است؛ پرسشی که برای ژاپن امروز، با خاطره‌ی زلزله و سونامی ویرانگر، معنایی ژرف‌تر و ملموس‌تر یافته است. در پایان، «سوزومه» صرفاً داستان دختری نیست که درها را می‌بندد، بلکه روایتی است درباره‌ی بستن درهای اندوه و رنج در دل خویش؛ نه برای فراموشی، بلکه برای آغاز دوباره‌ی زندگی. این کتاب خواننده را به سفری در دو بُعد می‌برد: سفری در مناظر خیال‌انگیز ژاپن و هم‌زمان در گذرگاه‌های پرپیچ‌وخم قلب سوزومه. «سوزومه» یادآوری می‌کند که شاید نتوان همیشه از فاجعه پیشگیری کرد، اما می‌توان در میان ویرانه‌ها، معنایی نو آفرید و امیدی تازه را از دل تاریکی زاده دید.