کتاب آشنایی با برکلی اثر پل استراترن، ترجمه کاظم فیروزمند، انتشارات مرکز

برای کسانی که آشنایی عمیق و گسترده‌ای با فلسفه و دنیای فیلسوفان ندارند، اما علاقه‌مندند این مسیر روشن و پرسؤال را آغاز کنند، منابع و کتاب‌هایی نیاز است که راهنمای آن‌ها باشد. مجموعه‌ کتاب‌های «آشنایی با فیلسوفان» نوشته پل استراترن دقیقاً با این هدف تألیف شده‌اند. استراترن با زبانی ساده، روان و به‌دور از اصطلاحات پیچیده، خواننده را قدم‌به‌قدم با اندیشه‌ها، زندگی و جهان ذهنی فیلسوفان بزرگ آشنا می‌کند. کتاب «آشنایی با برکلی» یکی از جلدهای این مجموعه است. ساختار کلی کتاب‌های مجموعه «آشنایی با فیلسوفان» مشابه است: هر کتاب با مقدمه‌ای آغاز می‌شود و در ادامه به معرفی موقعیت تاریخی، اجتماعی و فکری فیلسوف می‌پردازد. سپس جایگاه او در سیر تحولات فلسفه شرح داده می‌شود و گاه‌شماری دقیقی از وقایع مهم زندگی او و رویدادهای تاریخی هم‌زمان ارائه می‌گردد. بخش دیگری از ساختار هر کتاب به گزیده‌هایی از نوشته‌ها و اندیشه‌های اصلی فیلسوف اختصاص دارد؛ گزیده‌هایی که استراترن با دقت و وسواس انتخاب کرده تا خواننده به درکی روشن‌تر از افکار آن اندیشمند برسد. روایت زندگینامه و روحیات فیلسوفان در این مجموعه چنان زنده و ملموس است که خواننده در پایان، نوعی آشنایی شخصی با چهره‌ای بزرگ از تاریخ تفکر احساس می‌کند. تمام این ویژگی‌ها در کتاب «آشنایی با برکلی» نیز رعایت شده است. جرج برکلی، فیلسوف ایده‌آلیست ایرلندی و از چهره‌های برجسته فلسفه مدرن، در سال ۱۶۸۵ در ناحیه‌ای ییلاقی به نام کلیکِنی، در نزدیکی دوبلین، چشم به جهان گشود. او تنها فیلسوف بزرگ ایرلندی بود که نقشی چشمگیر در تاریخ اندیشه ایفا کرد. برکلی در آغاز پیرو تجربه‌گرایی جان لاک بود، اما با این دیدگاه لاک که تجربه‌باوری می‌تواند به مادی‌گرایی و حذف حضور خدا منتهی شود، مخالفت می‌کرد. برکلی مردی دیندار بود و تلاش کرد نظریه‌ای ارائه دهد که در آن تجربه مبنای شناخت باشد، اما همه ادراکات تنها از احساس تشکیل شوند. از نظر او ما به واقعیتی مستقل از ادراک خود دسترسی نداریم؛ یعنی آنچه درک نمی‌کنیم، وجود ندارد. برکلی بر این باور بود که اگر درختی را نبینیم یا لمس و بوی آن را ادراک نکنیم، آن درخت وجودی ندارد. با این حال او تأکید می‌کرد که جهان حتی زمانی که انسان آن را مستقیماً درک نمی‌کند، در ادراک دائمی خداوند حاضر است. معروف‌ترین اصل فلسفی او این جمله است: «هستی، همانا درک شدن است.» برکلی ایده‌های بنیادی خود را ابتدا در کتاب «رساله‌ای در باب نظریهٔ جدید نگرش» در سال ۱۷۰۹ و سپس در کتاب مهم‌ترش «رساله‌ای در باب اصول شناخت انسانی» در سال ۱۷۱۰ منتشر کرد. کتاب «آشنایی با برکلی» نوشته پل استراترن با نثری روان و موجز، زندگی، سیر اندیشه و آرای فلسفی برکلی را به شکلی جذاب و قابل فهم برای علاقه‌مندان فلسفه، به‌ویژه خوانندگانی که تازه وارد دنیای فلسفه شده‌اند، روایت می‌کند. این کتاب نه‌تنها مقدمه‌ای روشن بر اندیشه‌های برکلی است، بلکه راهی برای درک بنیادین‌تر فلسفه ایده‌آلیسم و تجربه‌گرایی در دوران مدرن به‌شمار می‌آید.