کتاب زندگی‌نامه خودنوشت داروین اثر چارلز داروین، ترجمه راضیه حسینی، انتشارات کرگدن

«زندگی‌نامه خودنوشت داروین» نگاهی صمیمی و نادر به زندگی و ذهن یکی از تأثیرگذارترین متفکران علمی تاریخ ارائه می‌دهد. این اتوبیوگرافی که در سال ۱۸۷۶ نوشته شد، در ابتدا برای اعضای خانواده‌اش نگارش یافت و بعدها برای انتشار عمومی بازنگری و ویرایش گردید. این اثر، سفر شخصی، فکری و معنوی چارلز داروین را از دوران کودکی‌اش در شروزبری تا شکل‌گیری نظریه پیشگامانه‌اش درباره تکامل از طریق انتخاب طبیعی دنبال می‌کند. در این روایت، صدای داروین نه خشک و دانشگاهی، بلکه روشن، فروتن و گاه طنزآمیز است. «زندگی‌نامه خودنوشت داروین» به همان اندازه که سندی از بیداری علمی است، تأملی عمیق بر شک انسان، عشق خانوادگی، دگرگونی باورهای دینی و مسئولیت اخلاقی نیز به شمار می‌آید. برای هر خواننده‌ای که در پی شناخت چهره انسانی و اندیشمند پشت اثر «دربارهٔ منشاء گونه‌ها» است، این زندگی‌نامه روایتی بنیادی، شفاف و ژرفاً انسانی ارائه می‌دهد. داروین در این کتاب از تربیت خود در خانواده‌ای تحصیل‌کرده و پیشرو سخن می‌گوید و خاطرات دوران مدرسه و دانشگاه کمبریج را بازمی‌گوید؛ جایی که هدف اولیه‌اش برای ورود به روحانیت، به تدریج جای خود را به اشتیاق عمیق‌تر او نسبت به تاریخ طبیعی داد. نقطه عطف زندگی علمی‌اش، یعنی سفر پنج‌ساله با کشتی HMS Beagle بین سال‌های ۱۸۳۱ تا ۱۸۳۶، با دقت و آرامش مرور می‌شود. او این تجربه را نه به عنوان ماجرایی پرزرق‌وبرق، بلکه به عنوان لحظه‌ای می‌بیند که شناختش را از پیچیدگی و تنوع طبیعت به‌طور بنیادین دگرگون کرد. در ادامه، داروین به روند شکل‌گیری کار علمی خویش و دوره طولانی بلوغ نظریه تکامل می‌پردازد. او با جزئیات از سال‌های متمادی تحقیق، مشاهده و تفکر محتاطانه سخن می‌گوید؛ تلاش‌هایی که در نهایت به انتشار کتاب تأثیرگذار «درباره منشاء گونه‌ها» در سال ۱۸۵۹ انجامید. در خلال این مباحث، داروین با صراحت به چالش درونی میان اکتشافات علمی و باورهای دینی‌اش می‌پردازد و از بار احساسی و فکری ناشی از از‌دست‌دادن ایمان خود سخن می‌گوید، بی‌آنکه هرگز خصومتی با دین ابراز کند. بخش مهمی از زندگی‌نامه به خانواده و احساسات شخصی داروین اختصاص دارد. او با مهربانی از عشق عمیق خود به همسرش اما، از فرزندانشان و از شادی‌ها و اندوه‌های زندگی خانوادگی یاد می‌کند. این روایت‌های عاطفی، تضادی دل‌نشین با خلوت اندیشه‌ورزانه و کار علمی او ایجاد می‌کنند و تصویری از مردی می‌سازند که در عین سخت‌گیری علمی، همسری دلسوز و پدری فداکار بود. «زندگی‌نامه خودنوشت داروین» صرفاً داستان زندگی یک دانشمند نیست، بلکه شرح مسیر انسانی مردی است که درک بشر از حیات و طبیعت را دگرگون ساخت، در حالی که خود انسانی متواضع و بی‌پیرایه باقی ماند. در روزگاری سرشار از تحولات فکری، صدای داروین همچنان سنجیده، صادق و جست‌وجوگر باقی می‌ماند. چه این اثر را در کنار آثار علمی او بخوانیم و چه آن را پرتره‌ای از یک متفکر ویکتوریایی درگیر پرسش‌های مدرن بدانیم، «زندگی‌نامه خودنوشت داروین» گواهی است بر قدرت مشاهده، صداقت اندیشه و جست‌وجوی مادام‌العمر حقیقت.