کتاب دیوان اشعار پروین اعتصامی اثر پروین اعتصامی، انتشارات مروارید

رخشندهٔ اعتصامی، مشهور به پروین اعتصامی، در ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ خورشیدی در شهر تبریز چشم به جهان گشود. پدرش، یوسف اعتصامی آشتیانی، ملقب به «اعتصام‌الملک»، از رجال برجسته، نویسندگان توانا و مترجمان نامدار اواخر دورهٔ قاجار بود. پروین در کودکی همراه خانواده به تهران آمد و تحصیلات خود را در مدرسهٔ آمریکایی این شهر به پایان رساند. او پس از فراغت از تحصیل، در همان مدرسه به تدریس مشغول شد. زندگی مشترک وی با پسرعمویش بیش از دو ماه و نیم دوام نداشت و پس از جدایی، مدتی در سمت کتابدار در کتابخانهٔ دانشسرای عالی فعالیت کرد. دیوان اشعار پروین اعتصامی که شامل بیش از دو هزار و پانصد بیت است، گنجینه‌ای گران‌سنگ از شعر فارسی به شمار می‌آید. چاپ نخست این دیوان در سال ۱۳۱۴ خورشیدی به همت پدرش منتشر شد. این نسخه که با دیباچه و نقد ادبی ملک‌الشعرای بهار، شاعر و استاد سخن‌شناس همراه است، شامل حدود یکصد و پنجاه قصیده و مثنوی است و مقدمه‌ای از خود پروین نیز در آن جای دارد. پروین اعتصامی در روزگارانی می‌زیست که زنان به سبب سلطهٔ نظام مردسالارانه، از حق تحصیل و پرورش علمی و فرهنگی محروم بودند و امکان رشد و شکوفایی استعدادهایشان فراهم نبود. در آن دوران، شمار بانوان دانشمند و شاعر ایرانی اندک بود و در میان آنان، پروین اعتصامی چون ستاره‌ای درخشان در آسمان ادب فارسی جلوه‌گر شد. ملک‌الشعرای بهار در مقدمهٔ دیوان او می‌نویسد: «در ایران که سرزمین سخن و فرهنگ است، اگر شاعران مرد با استعدادهایی شگرف پدید آمده‌اند، جای شگفتی نیست، اما پیدایش شاعری از میان زنان با چنین قریحه، دانش و قدرت در تحقیق و تتبع، امری نادر و درخور ستایش فراوان است.» بی‌تردید، رمز موفقیت این بانوی بزرگ ادب و فرهنگ ایران، علاوه بر استعداد ذاتی و نبوغ شاعرانه، در تربیت و حمایت پدر دانشمندش نهفته است. یوسف اعتصامی با وجود نبود امکانات آموزشی برای دختران در آن عصر، شخصاً به پرورش فکری و علمی فرزندش پرداخت و با کوشش بی‌دریغ، او را به جایگاهی رساند که شایستهٔ نام و توانایی‌هایش بود. پروین اعتصامی سرانجام در فروردین ۱۳۲۰ خورشیدی بر اثر بیماری حصبه درگذشت و پیکرش در شهر قم به خاک سپرده شد. یاد و نام این بانوی اندیشمند، همچنان در تاریخ فرهنگ و شعر فارسی جاودانه است.