کتاب خاطرات سقراطی اثر گزنفون، ترجمه محمدحسن لطفی، انتشارات خوارزمی

گزنفون، پسر گریلوس و از مردم اِرکیا در آتن، یکی از چهره‌های برجسته تاریخ‌نگاری یونان باستان و از شاگردان نامدار سقراط بود. هرچند هم‌عصرانش او را فیلسوف نمی‌دانستند، اما جایگاه فلسفی او امروزه به‌عنوان موضوعی بحث‌برانگیز مطرح است. شهرت گزنفون بیش از هر چیز به خاطر نگارش تاریخ زمان خود، به‌ویژه روایات مربوط به اواخر قرن پنجم و اوایل قرن چهارم پیش از میلاد و گزارش دقیق او از سال‌های پایانی جنگ پلوپونز است. کتاب «هلنیکا»ی او که ادامه‌ی تاریخ جنگ پلوپونزِ توسیدید به شمار می‌رود، از مهم‌ترین منابع درباره این دوران محسوب می‌شود. در جوانی، گزنفون در لشکرکشی نافرجام کوروش کوچک برای دستیابی به تاج‌وتخت ایران شرکت داشت؛ تجربه‌ای که الهام‌بخش او برای نگارش معروف‌ترین اثرش، «آناباسیس»، شد. هرچند او در آتن به دنیا آمد و شهروند آتنی بود، اما روابط نزدیکی نیز با اسپارت، دشمن دیرینه آتن، برقرار کرد. دیدگاه‌های طرفدار حکومت الیگارشی در اندیشه‌اش، همکاری او با فرماندهان اسپارتی در لشکرکشی ایران و دوستی عمیقش با شاه اسپارت، آگیسیلائوس دوم، سبب شد تا گزنفون نزد اسپارتیان جایگاه ویژه‌ای بیابد و متقابلاً آنان نیز برای او احترام و علاقه‌ای خاص قائل شوند. بسیاری از آثار به‌جامانده از او نشانه‌ای از تمایل و تحسینش نسبت به نظام اسپارتی دارد. گزنفون، در کنار افلاطون، از مهم‌ترین منابع برای شناخت شخصیت و آموزه‌های سقراط به شمار می‌رود؛ چراکه در دوران جوانی مستقیماً از او تعلیم گرفته بود. او نسبت به استاد خود علاقه‌ای عمیق داشت و پس از مرگ سقراط در سال ۳۹۹ پیش از میلاد، چندین دیالوگ سقراطی از جمله «عذرخواهی» را درباره محاکمه و مرگ او نوشت. آثار گزنفون دامنه گسترده‌ای از ژانرها، از تاریخ و فلسفه گرفته تا آموزش نظامی و سیاست، را دربر می‌گیرد. او همه نوشته‌های خود را به نثری ساده و روان در زبان یونانی آتیک نگاشته و از این رو آثارش همچنان از منابع مهم برای مطالعه تاریخ، فلسفه و ادبیات کلاسیک یونان تلقی می‌شود.