کتاب آوازهایی از طبقه دوم روی اندرسون اثر اورسولا لیندکویست، ترجمه آرش حسن پور، انتشارات روزنه

کتاب «آوازهایی از طبقه دوم روی اندرسون» نوشته اورسولا لیندکویست، منتشرشده از سوی انتشارات دانشگاه واشنگتن در سال ۲۰۱۶، پژوهشی جامع و تحلیلی درباره فیلم برجسته سوئدی «آوازهایی از طبقه دوم» (۲۰۰۰) اثر روی اندرسون است. این اثر نخستین مطالعه کامل به زبان انگلیسی درباره این فیلم به شمار می‌آید و با بهره‌گیری از مصاحبه‌های مستقیم با اندرسون و همکارانش، منابع آرشیوی و تحلیل دقیق صحنه‌ها، تصویری روشن از جهان‌بینی زیبایی‌شناختی و فلسفی فیلم‌ساز ارائه می‌دهد. لیندکویست فیلم «ترانه‌ها» را بازگشت خلاقانه اندرسون به سینمای بلند پس از ۲۵ سال سکوت می‌داند؛ بازگشتی که به باور او پاسخی صادقانه و شخصی به تجربه‌های بنیادین انسان است؛ تجربه‌هایی چون گناه وجودی، تنهایی، بیگانگی و ناکامی‌های نهادهای اجتماعی. یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این فیلم، سبک خاص اندرسون موسوم به «تابلو» است؛ سبکی متکی بر نماهای طولانی، ایستا و با فوکوس عمیق در دکورهای استودیویی، که گاهی با استفاده از جلوه‌های ویژه تکمیل می‌شود. این سادگی بصری در خدمت مفاهیم کلیدی فیلم چون تکرار، پوچی و گسست اجتماعی قرار دارد و تأمل فلسفی بر وضعیت انسان مدرن را تشدید می‌کند. کتاب لیندکویست در چند فصل موضوعی تنظیم شده و فیلم را از دیدگاه‌های گوناگون بررسی می‌کند: به‌عنوان یک اثر هنری با رویکرد زیبایی‌شناختی، به‌مثابه محصولی سینمایی در فرآیند تولید اندرسون، به‌عنوان پلی میان سینما و سایر هنرها مانند شعر، نقاشی و موسیقی، و نیز به‌عنوان نقدی اجتماعی و انسان‌گرایانه بر جهان معاصر. نویسنده همچنین به تأثیر شاعر پرویی، سزار والخو، بر اندرسون می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه اشعار مالیخولیایی و اجتماعی والخو الهام‌بخش نگاه شاعرانه و اخلاق‌گرایانه کارگردان شده‌اند. این ارتباط، تعهد اندرسون به زیبایی هنری و واکنش او به رنج انسانی را ملموس‌تر می‌سازد. از منظر تحلیلی، یکی از محورهای اصلی کتاب، مفهوم بیگانگی وجودی است. لیندکویست نشان می‌دهد که اندرسون با به تصویر کشیدن چرخه‌های پوچ زندگی مدرن ـ از اخراج‌های شرکتی و روابط ازهم‌گسیخته تا بوروکراسی بی‌هدف ـ پرسش‌هایی عمیق درباره گناه، اجتماع و رستگاری مطرح می‌کند. در این میان، سینما نزد اندرسون همچون «آینه‌ای اخلاقی» ظاهر می‌شود؛ زیرا قاب‌بندی‌های دقیق، ایستا و نقاشی‌گونه او بیننده را به مکث، مشاهده و اندیشه وامی‌دارد و تراژدی درون کمدی زندگی روزمره را عیان می‌سازد. بُعد انتقادی فیلم نیز در کتاب پررنگ است. اندرسون در آثارش نهادهای اقتصادی، مذهبی و کاری را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد چگونه این ساختارها کرامت انسانی را نادیده می‌گیرند. از رهگذر موتیف‌های تکرارشونده بصری و تقابل‌های طعنه‌آمیز، فیلم رفتار جامعه با آسیب‌پذیرترین اقشار را نقد می‌کند. پیوند میان زبان شعر والخو و بیان سینمایی اندرسون، پلی میان مدرنیسم ادبی و اخلاق‌گرایی بصری پدید می‌آورد؛ پیوندی که ماهیت هنری و اخلاقی سینما را برجسته‌تر می‌سازد. از نقاط قوت کتاب می‌توان به لحن علمی و درعین‌حال روان، اتکای گسترده بر منابع آرشیوی، تکیه بر مصاحبه‌های معتبر و توانایی در نمایش پیوند میان تکنیک سینمایی با دغدغه‌های وجودی و اخلاقی اشاره کرد. بااین‌حال، محدودیت‌هایی نیز در کار دیده می‌شود: تمرکز صرف بر یک فیلم ممکن است دامنه مخاطبان را به علاقه‌مندان خاص اندرسون محدود کند؛ همچنین تأکید بر نظریه و تأثیرات ادبی گاه نیروی عاطفی فیلم را در پس‌زمینه قرار می‌دهد و درک برخی تحلیل‌ها مستلزم آشنایی با فرهنگ و سیاست اسکاندیناوی است. در نتیجه، کتاب «آوازهایی از طبقه دوم روی اندرسون» اثری عمیق، متفکرانه و روش‌مند است که فیلم اندرسون را از دیدگاه‌های فلسفی، زیبایی‌شناختی و اخلاقی می‌کاود. برای پژوهشگران، منتقدان و علاقه‌مندان سینما که به تحلیل فلسفی و تأمل وجودی در هنر فیلم توجه دارند، این کتاب منبعی ارزشمند به شمار می‌آید؛ اثری که الهام شاعرانه و بینش اخلاقی اندرسون را آشکار می‌کند و آثار او را به مثابه جست‌وجویی پیوسته در معنای انسان بودن در جهان مدرن ترسیم می‌سازد.