کتاب خیر در آموزه تالستوی و نیچه اثر لی یف شیستوف، ترجمه سیاوش فراهانی، انتشارات ققنوس

کتاب «خیر در آموزه‌ی تالستوی و نیچه» پژوهشی فلسفی و ژرف‌نگرانه در اندیشه‌های دو متفکر بزرگ قرن نوزدهم است. لِف شستوف در این اثر خواندنی، مخاطب را به چالشی فکری و تأملی تازه دعوت می‌کند. او مسیر فکری و جهان‌بینی متفاوت نیچه و تولستوی را در برابر هم قرار داده و نگرش آن‌ها را نسبت به مفهوم «خیر» مقایسه می‌کند تا زوایای کمتر شناخته‌شده‌ای از شخصیت و آراء این دو اندیشمند را آشکار سازد. لف شستوف، فیلسوف نامدار روسی، در اثر برجسته‌ی خود با عنوان «خیر در آموزه‌ی تالستوی و نیچه» (Достоевский и Ницше) خواننده را به سفری فکری در میان اندیشه‌های دو چهره‌ی تأثیرگذار ادبی و فلسفی جهان می‌برد. در بخشی از این کتاب، سیر ذهن و اندیشه‌های لئو تولستوی بررسی می‌شود و در بخش دیگر، با عمق تفکر و دیدگاه‌های فریدریش نیچه روبه‌رو می‌شویم. اما نباید این اثر را صرفاً مرور ساده‌ای بر زندگی اندیشمندان تاریخ دانست. شستوف در این کتاب کوشیده است بدون جانبداری، نظریات تولستوی و نیچه را تحلیل کند و دیدگاه‌های شخصی خود را در مسیر پژوهش دخالت ندهد. بااین‌حال، نباید فراموش کرد که او خود از چهره‌های برجسته‌ی فلسفه‌ی مدرن است و از این‌رو نگاه تیزبین و قلم خوش‌ساختش، ارزش و جذابیت کتاب را دوچندان می‌کند. مطالعه‌ی فلسفه از منظر لِف شستوف تجربه‌ای متفاوت و دل‌انگیز برای علاقه‌مندان تفکر فلسفی خواهد بود. در حقیقت، «خیر در آموزه‌ی تالستوی و نیچه» تحلیلی فلسفی عمیق با رنگ‌مایه‌ای ادبی است. شاید نخستین پرسشی که به ذهن خطور کند این باشد که چرا نویسنده، نام تالستوی و نیچه را در کنار هم آورده و آنان را در یک مفهوم مشترک مورد بررسی قرار داده است؟ این در حالی است که می‌دانیم نیچه و تولستوی در نوع نگاه به هستی، اخلاق و معنای زندگی تفاوتی بنیادین دارند. شستوف در واقع می‌کوشد دو قطب مخالف یک منظومه‌ی فکری را بر محور یک موضوع واحد قرار دهد. در یک سو فردریش نیچه ایستاده است؛ فیلسوفی نامدار و جنجالی که نگاهی تند و انتقادی به دین، باورهای الهی و اخلاق سنتی دارد، معنا و هدفی ازلی برای زندگی قائل نیست و نگرشی بدبینانه به مفاهیم انسانی دارد. در سوی دیگر، لئو تولستوی قرار دارد؛ اندیشمندی خداپرست و اخلاق‌محور که بر عشق، همبستگی، صلح و معنویت تأکید می‌کند و زندگی را نعمتی ارزشمند از جانب خداوند می‌داند. با این همه، پرسش اصلی شستوف این است: آیا می‌توان گفت تولستوی و نیچه کاملاً در تضاد با یکدیگرند؟ همین پرسش بنیادین، محور پژوهش کتاب «خیر در آموزه‌ی تالستوی و نیچه» است. نویسنده برای یافتن پاسخی دقیق، مفهومی پیچیده و مناقشه‌برانگیز یعنی «خیر و درستی» را به‌عنوان نقطه‌ی تمرکز برگزیده است. در نگاه نخست، مسیر اندیشه‌ی این دو فیلسوف چنان از هم دور می‌نماید که گویی میان آن‌ها فاصله‌ای از زمین تا آسمان است؛ اما آیا با تأملی عمیق‌تر باز هم به همین نتیجه می‌رسیم؟ شاید این کتاب بتواند بسیاری از باورهای تثبیت‌شده درباره‌ی این دو متفکر را به چالش بکشد. کتاب «خیر در آموزه‌ی تالستوی و نیچه» نخستین‌بار در سال ۱۹۰۳ منتشر شد. نسخه‌ای که پیش رو دارید ترجمه‌ای مستقیم از زبان روسی است که سیاوش فراهانی آن را با دقتی تحسین‌برانگیز به فارسی برگردانده است. این اثر فاخر توسط انتشارات ققنوس منتشر شده و به علاقه‌مندان دنیای اندیشه، تاریخ فلسفه و آرای فیلسوفان قرن نوزدهم تقدیم می‌شود. مطالعه‌ی این کتاب برای دوستداران فلسفه، پژوهشگران حوزه‌ی اخلاق و نیز علاقه‌مندان به مقایسه‌ی میان نگرش‌های متضاد نیچه و تولستوی تجربه‌ای آموزنده و لذت‌بخش خواهد بود.