کتاب مجموعه رسائل فارسی خواجه عبدالله انصاری اثر خواجه عبدالله انصاری، انتشارات توس

پیر هرات، خواجه عبدالله انصاری‌ (۴۸۱ – ۳۹۶ هجری قمری)، از بزرگ‌ترین عالمان الهی و عارفان ربانی تاریخ تصوف است که در عرصه‌ی ادبیات فارسی نیز به‌عنوان یکی از چهره‌های درخشان، پیشاهنگ و مبدع شناخته می‌شود. آگاهی و تسلط او بر لفظ و معنا، تفسیر کلام‌الله مجید، حدیث و علوم دینی، همراه با دانش ادبی ژرف در قلمرو شعر و نثر فارسی و تازی، در کنار طبع و ذوق و حافظه‌ی شگفت‌انگیزش، با آموزه‌های زهد، پند و تجربه‌های ارزشمند عرفانی درآمیخته و رنگ و بویی ویژه به آثار او بخشیده است. آثار پیر هرات، خواجه عبدالله انصاری، گستره‌ای وسیع از زهد، وعظ، خطابه، تذکیر، تفسیر، حدیث، کلام و فقه تا اخلاق و عرفان را دربر می‌گیرد. این آثار همچنین شامل بیان اسرار طریقت، تعالیم معنوی، ترجمه‌حال مشایخ صوفیه و نقد اقوال آنان است. در هر یک از این عرصه‌ها، او را می‌توان سواری توانا بر سمند سخن و ادیبی آگاه بر قواعد بلاغت و فنون ادب دانست که با نگاهی ژرف، در پی دگرگون‌سازی شیوه‌های نثر فارسی دری و گشودن راه‌هایی نو برای آیندگان بوده است. تلاش و جست‌وجوی خواجه عبدالله انصاری نه‌تنها در آراستگی نثرش با بهره‌گیری از صناعاتی چون سجع، قرینه، توازن، جناس و دیگر آرایه‌های ادبی آشکار می‌شود، بلکه در آمیزش هنرمندانه‌ی نثر و شعر، پیوستگی صورت و معنا، و طراحی قالب‌های ادبی متناسب با مضمون و موضوع نیز جلوه‌گر است. مجموعه‌ی این ویژگی‌ها، پیر هرات را در زمره‌ی پیشگامان تحول نثر فارسی قرار داده است. مجموعه‌ی رسائل فارسی خواجه عبدالله انصاری، که درباره‌ی هر یک از آن‌ها در مقدمه‌ی این کتاب به‌طور مستقل سخن رفته است، نمایان‌گر روشن ویژگی‌هایی است که در باب پیر هرات بیان شد. خواننده‌ی آشنا در این رسائل نه‌تنها مناجات‌های او را، که قرن‌ها ورد زبان عارف و عامی بوده‌اند، بازمی‌یابد، بلکه بسیاری از جملات قصار، حکایات و تمثیل‌های نغز و نکته‌های ظریف اخلاقی و عرفانی را نیز در آن‌ها مشاهده می‌کند؛ نکاتی که در حوزه‌های عبادات، معاملات و شیوه‌های معاشرت با مردمان جلوه‌ای ژرف و آموزنده دارند.