کتاب تاریخ شیعه در لبنان اثر سعدون حماده، ترجمه سیداحمد کریمی حقیقی، انتشارات امیرکبیر

کتاب «تاریخ شیعه در لبنان (جلد دوم)» نوشتهٔ سعدون حماده و با ترجمهٔ سیداحمد کریمی حقیقی است که توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده است. این اثر پژوهشی به بررسی کوچ اجباری شیعیان از منطقهٔ جبل لبنان می‌پردازد و از منظر تاریخی، حضور و نقش شیعیان را در تحولات اجتماعی و سیاسی لبنان بازخوانی می‌کند. کتاب «تاریخ الشیعة فی لبنان» در جلد دوم خود به موضوع حذف تجربهٔ تاریخی شیعیان از روایت ملی لبنان اشاره دارد. نویسنده می‌گوید مورخان معاصر مسیحی که رویدادهای تاریخی را روایت کرده‌اند، عملاً سیره و نقش شخصیت‌های مقدس شیعه را از تاریخ رسمی لبنان کنار نهاده‌اند. بدین‌ترتیب، نظام حکومتی کلاسیک لبنان حاصل ذهنیت و برداشت نظریه‌پردازان مسیحی بوده است. در این روایت تاریخی، گفته می‌شود که امارت قبایل دروزی هرگز تنها نهاد حکومتی یا مهم‌ترین ساختار خودمختاری لبنان نبوده است. امرای شیعهٔ مناطق مختلف، از جمله «بقاع» و «جبل عامل»، در طول تاریخ یا هم‌پیمانانی قدرتمند برای تثبیت ثبات سیاسی بوده‌اند یا رقبای اصلی امرای دروز در گسترش نفوذ و قلمرو قدرت محسوب می‌شده‌اند. از قرن هفدهم میلادی، «پاتریارک الدویهی» با انتقال یک روایت موهوم دربارهٔ امیر شوف، او را به‌عنوان حاکم واقعی و بی‌رقیب لبنان معرفی کرد. این نگاه بعدها مبنای تاریخ‌نگاری رسمی و آموزشی لبنان قرار گرفت و نویسندگان تاریخ مدارس و پژوهشگران دانشگاهی، نظام سیاسی این کشور را بر پایهٔ این نظریه شرح دادند؛ نظریه‌ای که بر وجود رهبری واحد در جبل دروز و حاکمیتی یکپارچه بر سراسر لبنان تأکید داشت. بر پایهٔ این روایت، سایر جریان‌ها و طوایف از صحنهٔ تاریخ رسمی لبنان حذف شدند و چنین وانمود شد که لبنان سرزمینی صرفاً مارونی و دروزی است. در نتیجه، تاریخ مناطق مهمی چون بقاع، جبل عامل و بخش‌های گسترده‌ای از جبل لبنان از روایت ملی کنار گذاشته شد تا تاریخ شوف به‌عنوان تاریخ رسمی سراسر لبنان جلوه کند. کتاب «تاریخ شیعه در لبنان (جلد دوم)» تلاشی است برای خروج از این سیاه‌چالۀ تاریخی و بازگرداندن اعتبار از‌دست‌رفتهٔ دیگر جریان‌های اجتماعی و مذهبی لبنان. نویسنده می‌کوشد حضور شیعیان در دوران حکومت عثمانی را بازتاب دهد؛ مردمانی که هم از نظر شمار و هم از نظر گسترهٔ جغرافیایی، بخش بزرگی از لبنان را دربر می‌گرفتند و حاکمانشان از ریشه‌دارترین خاندان‌های این سرزمین بودند. این پژوهش، کوششی است در جهت بازسازی بخشی از تاریخ فراموش‌شدهٔ لبنان و احیای جایگاه واقعی شیعیان در حافظهٔ تاریخی این کشور.