کتاب نظریه معرفت در فلسفه کانت اثر یوستوس هارتناک، ترجمه غلامعلی حداد عادل، انتشارات هرمس

در این کتاب، نظریه شناخت در فلسفه ایمانوئل کانت‌ (۱۷۲۴–۱۸۰۴) در قالب یک مقدمه، سه فصل و یک نتیجه‌گیری به‌گونه‌ای دقیق و تحلیلی بررسی و ارزیابی می‌شود. عناوین فصل‌های این اثر به‌ترتیب عبارت‌اند از: «حسبات استعلایی»، «تحلیل استعلایی» و «جدل استعلایی». کانت برای برقراری ارتباط با عالم خارج و درک جهان واقع، تنها راه دستیابی به معرفت را تجربه حسی می‌داند و دریچه‌ای جز آن نمی‌شناسد. بااین‌حال، او به‌روشنی تأکید می‌کند که در فرایند شناخت، عناصری در ذهن انسان وجود دارند که نمی‌توان آن‌ها را صرفاً حاصل تجربه دانست. در دستگاه فلسفی کانت، دو ساحت بنیادیِ شناخت مطرح می‌شود: ساحتِ «حساسیت» شامل مقولات زمان و مکان، و ساحتِ «فاهمه» که مفاهیمی چون وحدت، کثرت، جوهر، علیت، وجود، وجوب و مفاهیم مشابه را دربر می‌گیرد. این عناصر به‌زعم او، ساختارهای پیشینی ذهن انسان هستند. کانت دریافت که هر تجربه‌ای ناگزیر مستلزم استفاده از مفاهیم است؛ بدین معنا که تجربه بدون مفاهیم، کور است و مفاهیم بدون تجربه، تهی. نگرش ضد مابعدالطبیعی کانت را می‌توان نتیجه‌ای طبیعی از همین تلقی او از تجربه دانست. از این منظر، وی در همسویی فکری با پوزیتیویست‌های منطقی و گروهی از فیلسوفان معاصر قرار می‌گیرد که بر اصالت تجربه و عقل نقاد تأکید دارند.