کتاب ماهی سیاه کوچولو اثر صمد بهرنگی، انتشارات نودا

کتاب «ماهی سیاه کوچولو» از آثار شناخته‌شده و پرآوازهٔ ادبیات فارسی است که صمد بهرنگی آن را نوشته است. این اثر ارزشمند به‌طور گسترده به‌عنوان یک تمثیل سیاسی مورد توجه قرار گرفته و پیش از انقلاب ایران انتشار آن ممنوع بود. تصویرگری ماندگار این کتاب را فرشید مثقالی انجام داده است. او در سال ۱۳۵۳ (۱۹۷۴ میلادی) به سبب «کمک‌های ماندگار» خود در حوزهٔ تصویرگری ادبیات کودکان، موفق به دریافت جایزهٔ معتبر هانس کریستین اندرسن شد. همین تصاویر خلاقانه نقش مهمی در ماندگاری و جهانی‌شدن این کتاب داشته‌اند. «ماهی سیاه کوچولو» در طول سال‌ها به زبان‌های گوناگون ترجمه و در کشورهای مختلف منتشر شده است. تازه‌ترین ترجمهٔ انگلیسی این اثر در سال ۲۰۱۵، همراه با تصاویر اصلی مثقالی، انتشار یافت و بار دیگر توجه خوانندگان بین‌المللی را به خود جلب کرد. داستان با روایت یک ماهی پیر آغاز می‌شود که برای دوازده‌هزار فرزند و نوه‌اش حکایت می‌گوید. او ماجرای ماهی سیاه کوچولویی را بازگو می‌کند که با وجود آرامش و امنیت برکهٔ محل زندگی خود، تصمیم می‌گیرد پا به دنیایی گسترده‌تر بگذارد. این ماهی جوان باور دارد که جهان، فراتر از مرزهای تنگ برکه است و برای یافتن معنای زندگی، باید تا پایان مسیرش حرکت کند. سفر ماجراجویانهٔ ماهی سیاه کوچولو از میان رودخانه‌ای طولانی و از دل آبشاری خروشان می‌گذرد تا سرانجام به دریا برسد. در طول راه با موجوداتی گوناگون روبه‌رو می‌شود؛ از جمله مارمولکی دانا که راهنمای اوست و پلیکانی ترسناک که تهدیدی برای جانش به شمار می‌آید. با تکیه بر خرد و شجاعت، ماهی کوچک از هر مانعی عبور می‌کند و مسیر خود را تا مقصد ادامه می‌دهد. هرچند «ماهی سیاه کوچولو» به ظاهر برای کودکان نوشته شده است، مفاهیم نمادین و اندیشه‌های عمیق آن مخاطبان بزرگسال را نیز به تأمل واداشته و همین امر باعث شده تا سال‌ها از آن به عنوان بیانیه‌ای غیررسمی برای جنبش چریک‌های فدایی خلق ایران یاد شود. این کتاب نه‌تنها در تاریخ ادبیات کودک فارسی، بلکه در ادبیات معاصر ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.