کتاب ایران باستان اثر جان کورتیس، ترجمه آذر بصیر، انتشارات امیرکبیر

کتاب «ایران باستان؛ به روایت موزه بریتانیا» نوشته‌ی جان کورتیس، اثری پژوهشی و مستند است که با نگاهی دقیق، علمی و مبتنی بر شواهد باستان‌شناختی، خواننده را به ژرفای تاریخ و تمدن باشکوه ایران باستان می‌برد. نویسنده، از برجسته‌ترین موزه‌داران و متخصصان دوران ایران باستان و رئیس بخش خاور نزدیک موزه بریتانیا است. او در این اثر، ابعاد گوناگون جغرافیایی، تاریخی، هنری و تمدنی ایران باستان را بررسی می‌کند. این کتاب در حقیقت راهنمایی جامع برای مجموعه‌ی آثار تاریخی ایران در موزه بریتانیا به شمار می‌رود و بخش قابل‌توجهی از آن به معرفی و تحلیل آثار باستانی ایران اختصاص دارد که هم‌اکنون در این موزه نگهداری می‌شوند. در آغاز، کورتیس با اشاره‌ای کوتاه به ویژگی‌های طبیعی و جغرافیای سرزمین ایران و نخستین اجتماعات انسانی در فلات ایران، زمینه‌ای برای شناخت تمدن‌های شکل‌گرفته در این سرزمین فراهم می‌آورد. در ادامه، نویسنده به بررسی سیر تحول سفالگری در ایران و معرفی مکان‌های باستانی که سفال‌ها از آن‌جا به دست آمده‌اند می‌پردازد. سپس فصل‌هایی را به تمدن عیلام و آثار کشف‌شده از آن، ابزارها و اشیای تپه‌های باستانی، آثار برنزی لرستان و گنجینه‌ی مشهور جیحون (اوکسوس) اختصاص می‌دهد. این بخش‌ها با جزئیاتی دقیق، خواننده را با جلوه‌های هنری و فرهنگی تمدن‌های کهن ایران آشنا کرده و نشان می‌دهند که چگونه آثار برجای‌مانده بازتابی از باورها، آیین‌ها و زندگی مردمان آن روزگار هستند. کورتیس در بخش‌های بعدی، به بررسی دوره‌های تاریخی مهم ایران باستان از جمله دوران مادها و پارس‌ها تا دوران پس از اسکندر و پیش از ظهور اسلام می‌پردازد. او ضمن مرور کوتاهی بر رخدادهای سیاسی و وضعیت حکومت‌ها، به یافته‌های ارزشمند باستان‌شناسی نیز اشاره دارد؛ از جمله سکه‌ها، سفالینه‌ها، ظروف فلزی و سنگی، سنگ‌نوشته‌ها، نقش‌برجسته‌ها، مجسمه‌ها، ابزارآلات، لوازم تزئینی، مهرها، گچ‌بری‌ها و بناهای باستانی. این رویکرد جامع، خواننده را با گستره‌ی غنی و متنوع هنر و فرهنگ ایران باستان آشنا می‌سازد و تصویری روشن از تداوم فرهنگی در این سرزمین ارائه می‌دهد. دو بخش مهم کتاب با عنوان‌های «مادها و پارس‌ها» و «از اسکندر تا اسلام»، به‌طور ویژه به معرفی آثار، ساختار سیاسی و دستاوردهای هنری این دوران اختصاص یافته‌اند و با نگاهی مستند، مسیر تحولات تاریخی و فرهنگی ایران را ترسیم می‌کنند. بخش پایانی کتاب به روند رشد باستان‌گرایی در ایران سده‌ی نوزدهم میلادی می‌پردازد. در این فصل، کورتیس به ورود نخستین سیاحان و باستان‌شناسان اروپایی، آغاز حفاری‌های باستانی و فعالیت هیئت‌های خارجی اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه علاقه‌ی جهانی به تاریخ و تمدن ایران پدید آمد و بر مطالعات باستان‌شناسی تأثیری عمیق گذاشت. کتاب در پایان با فهرستی از پادشاهان ایران در دوران باستان، همراه با سال‌های پادشاهی آنان، و اشاره به مهم‌ترین ابنیه و محوطه‌های تاریخی کشور به پایان می‌رسد. در مجموع، «ایران باستان؛ به روایت موزه بریتانیا» اثری ماندگار و روشنگر است که دیدگاه خواننده را نسبت به تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران باستان ژرف‌تر می‌کند. این کتاب یادآور می‌شود که تمدن ایرانی و پارسی، با شکوه هنری، معماری بی‌نظیر و میراث فرهنگی و سیاسی خود، یکی از درخشان‌ترین و اثرگذارترین فصل‌های تاریخ بشریت را رقم زده است.