کتاب ضحاک اثر غلامحسین ساعدی، انتشارات نگاه

نمایش‌نامه «ضحاک» اثر «غلامحسین ساعدی» بر پایه داستان مشهور «ضحاک» در شاهنامه نگاشته شده است. ساعدی این اثر را در پنج پرده و چهل‌ودو صحنه به رشته تحریر درآورده و کوشیده است با نگاهی تازه، روایتی نو از این افسانه کهن ارائه دهد. یکی از شیوه‌های مهم و جذاب در تحلیل و خوانش آثار ادبی، روش اسطوره‌سنجی است. در این روش، نویسندگان با بازآفرینی داستان‌های اساطیری یا استفاده خلاقانه از عناصر آن‌ها، معناهای تازه‌ای می‌آفرینند. گاه نویسنده با بررسی نمادها، تحلیل روان‌شناختی اثر و توجه به ریشه‌های اسطوره‌ای آن، ضمن شناسایی اساطیر نهفته در متن، لایه‌های جدیدی به داستان می‌افزاید و در بازسازی قصه سهمی فعال دارد. نمایش‌نامه «ضحاک» نوشته غلامحسین ساعدی نمونه‌ای برجسته از بازآفرینی اسطوره در ادبیات معاصر ایران است. او ضمن وفاداری به ساختار اصلی داستان شاهنامه، روایتی متفاوت و امروزی از آن ارائه داده است. داستان‌های اسطوره‌ای، همچون دیگر آثار ادبی، نقش مهمی در شکل‌گیری و اعتلای فرهنگی جوامع ایفا می‌کنند و در بسیاری از موارد حتی نفوذی ژرف‌تر از سایر آثار دارند. ساعدی از جمله نویسندگانی است که در آثارش، به‌ویژه در این نمایش‌نامه، به اساطیر بومی و فرهنگی خویش توجه ویژه‌ای نشان داده است. تغییرات او در این اقتباس، بیشتر در جهت کاستن از جنبه‌های فراطبیعی و غیرواقعی داستان است. مارهای دوش ضحاک و بوسه اهریمن، که در شاهنامه نمود بیرونی دارند، در نمایش‌نامه ساعدی به درون ذهن آشفته ضحاک منتقل شده و به نمادهای روانی بدل گشته‌اند. نویسنده با به‌کارگیری عناصر داستانی در خدمت روایت خود، توانسته است ساختار نمایش‌نامه را منسجم و اثرگذار سازد؛ به‌گونه‌ای که حذف دیگر شخصیت‌های فرعی در این اقتباس، هیچ خللی در روند دراماتیک و مضمون اثر وارد نکرده است.