کتاب کوروش بزرگ اثر ژرار ایسرائل، ترجمه مرتضی ثاقب فر، انتشارات ققنوس

کتاب «کوروش بزرگ» نوشته‌ی ژرار ایسرائل، نخستین‌بار در سال ۱۹۸۷ میلادی به زبان فرانسوی منتشر شد. این اثر با جزئیات بسیار، به بررسی زندگی کوروش هخامنشی می‌پردازد؛ پادشاهی که در سال‌های ۵۹۹ تا ۵۲۹ پیش از میلاد مسیح می‌زیست و به سبب فتوحات گسترده و دادگری‌اش شهرتی جهانی دارد. بسیاری بر این باورند که او مرزهای امپراتوری ایران را به‌طور چشمگیری گسترش داد. آثار تاریخی به‌جامانده از دوران او فراوان است و افسانه‌های متعددی پیرامون شخصیتش شکل گرفته، بااین‌حال برخی پژوهشگران با تکیه بر شواهد باستان‌شناسی، زندگی او را با دقت بررسی کرده‌اند. ژرار ایسرائل از جمله این محققان است که نتایج پژوهش‌های خود درباره‌ی این پادشاه بزرگ را در کتاب «کوروش بزرگ» گرد آورده است. این کتاب از جمله آثاری است که می‌کوشد از میان روایت‌های متنوع و گاه متضاد درباره‌ی زندگی این شخصیت تاریخی، راهی روشن بیابد. چرا که تاریخ زندگانی کوروش هخامنشی در هاله‌ای از افسانه، اسطوره و روایت‌های ادبی قرار دارد. در تاریخ‌نگاری دوران هخامنشی، منابع موجود به سه گروه عمده تقسیم می‌شوند: «منابع یونانی-رومی»، «متون توراتی» و «کتیبه‌ها و سنگ‌نبشته‌های باستانی». بنابراین، بازشناسی و بازسازی تاریخ زندگی کوروش تنها از طریق بررسی دقیق همین منابع امکان‌پذیر است. ویژگی برجسته‌ی کتاب ژرار ایسرائل در مقایسه با دیگر آثار مشابه، ارائه‌ی جامع همه‌ی روایت‌های موجود درباره‌ی زندگی و شخصیت کوروش است. نویسنده با روشی منسجم و استدلالی، از میان انبوه این روایت‌ها، مسیر پژوهشی خود را پیدا کرده و کوشیده است تا با نگاهی تاریخی و تحلیلی، زندگی کوروش را بازسازی کند. او ضمن بازخوانی دوره‌ای مهم از تاریخ ایران باستان، رویدادها را با توجه به تقدم و تأخر منابع تنظیم و تحلیل کرده است. ایسرائل در فصل نخست کتاب به بررسی شاهان «نینوا» و «بابل» می‌پردازد و از این منظر، کوروش را با فضای مذهبی و فرهنگی قرن هشتم پیش از میلاد مرتبط می‌سازد؛ یعنی زمانی اندک پیش از آن‌که پارسیان تحت فرمان شاهان هخامنشی، بخش بزرگی از جهان آن روزگار را در اختیار گیرند. نویسنده در این اثر سه برهه‌ی تاریخی مهم را بازمی‌نمایاند: دوران حکومت آشور و بابل، به قدرت رسیدن کوروش، و سرانجام، حمله‌ی اسکندر مقدونی و مواجهه‌اش با سنگ‌نبشته‌ای منسوب به کوروش که در آن چنین آمده بود که او همان شاه هخامنشی است که به ایرانیان پادشاهی بخشید و اکنون تنها مشتی خاک، پیکرش را در بر گرفته است. «کوروش بزرگ» صرفاً پژوهشی درباره‌ی یک قهرمان تاریخی نیست، بلکه بازخوانی رویدادهایی است که می‌تواند زوایای تاریک و ناشناخته‌ی تاریخ امپراتوری ایران باستان را روشن سازد. این کتاب اثری ارزشمند و مستند برای علاقه‌مندان تاریخ و فرهنگ ایران باستان به‌شمار می‌آید.