کتاب زنی در برلین ترجمه سیامند زندی، انتشارات فرهنگ نشر نو

جامعه‌ی آلمان سه‌بار با انتشار و بازخوانی کتاب «زنی در برلین» شوکی عمیق را تجربه کرد. نخست، در سال ۱۹۵۹ با انتشار اولین نسخه‌ی آلمانی کتاب که نام نویسنده در آن «ناشناس» درج شده بود؛ بار دوم در سال ۲۰۰۱، پس از درگذشت «مارتا هیلرز»، روزنامه‌نگار شناخته‌شده‌ی آلمانی، که هویت واقعی نویسنده فاش شد؛ و بار سوم در سال ۲۰۰۸، هم‌زمان با اکران فیلم اقتباسی «مکس فربربوک» با بازی درخشان «نینا هاوس» که بار دیگر توجه افکار عمومی را به این اثر جلب کرد. این کتاب تکان‌دهنده، صریح و بی‌پرده است؛ روایتی تلخ و گزنده که تا امروز نیز جامعه‌ی آلمان در پذیرش آن دچار تردید و دشواری است. بااین‌حال، حضور دائمی «زنی در برلین» در فهرست پرفروش‌ترین کتاب‌های آلمان نشان می‌دهد رابطه‌ی خوانندگان آلمانی با این اثر رابطه‌ای پیچیده، آمیخته با بیم و امید است. کتاب «زنی در برلین» خاطرات نویسنده از فاصله‌ی ۲۰ آوریل تا ۲۲ ژوئن ۱۹۴۵ را روایت می‌کند؛ دورانی که برلین تحت اشغال نیروهای متفقین ــ به‌ویژه ارتش روسیه و آمریکا ــ قرار داشت. در این شرایط ویرانگر، زن برای بقا و نجات خود و اطرافیانش ناگزیر از پذیرش موقعیت‌هایی بود که هر روزه با هزاران تجاوز و خشونت نظامیان همراه می‌شد. او بی‌پرده از این وقایع می‌نویسد؛ وضعیتی که بسیاری از زنان شهر نیز به همان سرنوشت دچار بودند و گاه تنها با پذیرش چنین شرایطی می‌توانستند اندکی غذا یا امنیت برای خود و خانواده‌شان فراهم کنند. آنچه «زنی در برلین» را به اثری شگرف و ماندگار بدل کرده، نه‌تنها مضمون دردناک هزاران تجاوز است، بلکه فرم روایتی است که هیلرز برای ثبت خاطرات روزانه‌اش برگزیده است. او با لحنی سرد و بی‌هیچ اغراق، تجاوز را همچون بخشی از زیست روزمره به تصویر می‌کشد؛ گویی تنها راه زنده‌ماندن، پذیرش همین واقعیت تلخ است. همین نگاه بی‌پرده موجب شده کتاب، حتی پس از گذر چندین دهه، همچنان اثری تکان‌دهنده و بحث‌برانگیز باقی بماند. «زنی در برلین» امروز نیز برای شناخت بهتر از سرشت تاریک انسان و نقش قدرت در ویرانی اخلاق، کتابی ضروری است؛ روایتی که نشان می‌دهد حتی کسانی که به نام رهایی و خیرخواهی آمده‌اند، می‌توانند چهره‌ای هولناک از شر مطلق به‌جا بگذارند.