کتاب واندا اثر آنا بکمن راجرز، ترجمه بابک کریمی، انتشارات خوب

کتاب «واندا» نوشته آنا بکمن راجرز، بازخوانی عمیق، انتقادی و چندلایه از فیلم مهم باربارا لودن با همین نام است. فیلم «واندا» که در سال ۱۳۴۹ (۱۹۷۰ میلادی) اکران شد، به دلیل نگاه صریح و واقع‌گرایانه‌اش به مسائلی چون تنهایی، انفعال و محدودیت‌های اجتماعی زنان شهرت یافت و جایگاهی ویژه در تاریخ سینمای مستقل به‌دست آورد. ### بازخوانی فمینیستی و اجتماعی فیلم «واندا» راجرز با بهره‌گیری از رویکرد فمینیستی و خوانشی اجتماعی ـ سیاسی، اهمیت این فیلم را در نظریه سینما و مطالعات زنان بررسی می‌کند. او کتاب خود را ادای احترامی می‌داند به بینش هنری و جسارت باربارا لودن؛ زنی که نه‌تنها کارگردانی مستقل بود، بلکه در صنعتی مردسالار توانست هویت منحصر به‌فرد خود را خلق کند. ### روایت و شخصیت اصلی فیلم فیلم «واندا» داستان زنی به همین نام را در مناطق روستایی پنسیلوانیا بازگو می‌کند. شخصیت واندا فردی بی‌هدف و منفعل است، اما این انفعال صرفاً نشانه ضعف نیست؛ بلکه بازتاب شرایط اجتماعی و اقتصادی‌ای است که بر او تحمیل شده است. باربارا لودن با زبانی مینی‌مالیستی و سبکی خام و تاثیرگذار، تجربه واندا را به تصویر می‌کشد؛ تجربه زنی که در برابر انتظارات و ارزش‌های جامعه مردسالار ایستاده است. ### نقد جریان اصلی هالیوود آنا بکمن راجرز در تحلیل خود، «واندا» را نمونه‌ای برجسته از مقاومت علیه هالیوود جریان اصلی معرفی می‌کند. او به زیبایی‌شناسی خاص فیلم می‌پردازد: استفاده از بازیگران غیرحرفه‌ای، صحنه‌پردازی ساده و سبک مستندگونه، همه عناصری هستند که به زبان سینمایی متمایز لودن شکل داده‌اند. راجرز همچنین این اثر را در چارچوب تاریخی ایالات متحده دهه ۱۳۵۰ (۱۹۷۰) قرار می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه فیلم، نقدی بر ساختارهای سرمایه‌داری و مردسالاری آن دوران است. ### رابطه لودن و هویت مستقل او بخش دیگری از کتاب به زندگی شخصی باربارا لودن اختصاص دارد؛ از جمله رابطه او با الیا کازان و تاثیر این ارتباط بر دیدگاه هنری‌اش. بااین‌حال، راجرز بر این نکته تاکید می‌کند که لودن توانست از زیر سایه همسر مشهور خود خارج شود و به‌عنوان هنرمندی مستقل، صدایی منحصربه‌فرد بیابد. ### موضوعات کلیدی کتاب یکی از محورهای اصلی این کتاب، مفهوم «ذهنیت زنانه» است. راجرز نشان می‌دهد که «واندا» چگونه مبارزات زنان حاشیه‌نشین را بازنمایی می‌کند و تصویری متفاوت از زنانگی ارائه می‌دهد؛ تصوری که در تضاد با روایت‌های سنتی و کلیشه‌های سینمای مردسالارانه قرار دارد. موضوع مهم دیگر، بحث «عاملیت» در زندگی وانداست. هرچند این شخصیت در ظاهر منفعل دیده می‌شود، اما راجرز استدلال می‌کند که انفعال او واکنشی به ساختارهای محدودکننده اجتماعی و اقتصادی است. این تصویر از انفعال، نوعی مقاومت خاموش و انتقادی در برابر کلیشه‌های متداول زنانگی در سینما قلمداد می‌شود. ### میراث سینمایی باربارا لودن راجرز در کتاب خود بر اهمیت هنر و هویت تأکید کرده و روش‌های خلاقانه و غیرمتعارف لودن را ستوده است. او باربارا لودن را پیشگام سینمای مستقل معرفی می‌کند؛ زنی که توانست فراتر از قراردادهای هالیوودی حرکت کند، صدای واقعی خود را بیابد و آن را به زنان بی‌صدا و نادیده‌گرفته‌شده تقدیم کند. ### جمع‌بندی کتاب «واندا» اثر آنا بکمن راجرز، اثری جامع و اندیشمندانه است که خوانندگان را به درکی عمیق‌تر از میراث هنری باربارا لودن و فیلم تاثیرگذار او دعوت می‌کند. این کتاب با ترکیب تحلیل سینمایی، روایت زندگی‌نامه‌ای و نگاهی اجتماعی، جایگاه ویژه فیلم «واندا» را در تاریخ سینما و نظریه فمینیستی برجسته می‌سازد. برای پژوهشگران، علاقه‌مندان به مطالعات سینما و دوستداران سینمای مستقل، این کتاب منبعی ارزشمند و الهام‌بخش به شمار می‌آید.