کتاب ایران و همسایگانش اثر فریدون آدمیت، ترجمه شفق سعد، انتشارات فرهنگ نشر نو

دورهٔ زمانی این بررسی (۱۸۱۵ تا ۱۸۳۰) در تاریخ معاصر ایران جایگاهی بسیار مهم دارد. در این سال‌ها روسیه در تلاش بود سلطهٔ خود را بر قفقاز و نواحی آن سوی رود ارس گسترش دهد، در حالی که بریتانیا بر به‌دست گرفتن کنترل خلیج فارس تمرکز کرده بود. ایران نیز در آخرین نبردهای از پیش شکست‌خوردهٔ خود برای حفاظت از منافع ملی وارد جنگ و رویارویی‌های سخت شد. دههٔ سوم قرن نوزدهم شاهد دگرگونی‌های بنیادین در جایگاه ژئوپلتیک منطقه بود. قفقاز عملاً به استانی تحت سلطهٔ روسیه تبدیل شد، دریای خزر به‌منزلهٔ دریاچه‌ای انحصاری در دست روس‌ها درآمد و خلیج فارس نیز در عمل به حوزهٔ قدرت بریتانیا بدل شد. افزون بر این، در همان دوره، رقابت دیرینهٔ ایران و عثمانی برای آخرین بار به جنگی مستقیم منجر گردید؛ اما پیامد این نبرد متفاوت بود، زیرا نخستین تلاش‌ها برای رفع ریشه‌های منازعه‌های مکرر گذشته آغاز شد و مرحله‌ای تازه از روابط دو کشور بر اساس تفاهم و ثبات نسبی شکل گرفت؛ دورانی سرنوشت‌ساز که بنیان ژئوپلتیک کنونی منطقه را پی‌ریزی کرد و آثار آن تا امروز پابرجاست. فریدون آدمیت (۱۲۹۹ تا ۱۳۸۷) از برجسته‌ترین تاریخ‌نگاران نوگرای ایران بود؛ اندیشمندی که تاریخ را دانشی تخصصی و تحلیلی می‌دانست و در ترویج این رویکرد نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. او با تکیه بر منابع دست‌اول از بایگانی‌های داخل و خارج کشور، اسناد را با دقت طبقه‌بندی می‌کرد و در این عرصه تسلطی کم‌نظیر از خود نشان داد. آدمیت در سال ۱۳۱۹، زمانی که هنوز دانشجوی دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران بود، وارد وزارت امور خارجه شد. او در سال ۱۳۲۱ تحصیلات خود را در این دانشکده به پایان رساند و رسالهٔ کارشناسی‌اش بعدها به بنیان نخستین و شناخته‌شده‌ترین اثر او، یعنی کتاب «امیرکبیر و ایران»، بدل شد. چندی بعد به‌عنوان دبیر سفارت ایران در لندن منصوب گردید و همزمان در مدرسهٔ علوم اقتصادی و سیاسی لندن به ادامهٔ تحصیل پرداخت و سرانجام موفق به دریافت درجهٔ دکتری شد. کتاب حاضر در حقیقت ترجمهٔ رسالهٔ دکتری اوست.