کتاب حمورابی اثر جودیت لوین، ترجمه رضا علیزاده، انتشارات ققنوس

کتاب «حمورابی» نوشته‌ی جودیت لوین، جلد چهارم از مجموعه‌ی یازده‌جلدی «رهبران جهان باستان» است. این اثر به زندگی و دوران پادشاهی حمورابی می‌پردازد؛ فرمانروایی که حدود چهار هزار سال پیش در سرزمینی زندگی می‌کرد که بعدها «بین‌النهرین» نام گرفت. با آغاز حکومت او، امپراتوری بابل شکل گرفت و نزدیک به هزار و دویست سال پایدار ماند. حمورابی با جنگ‌ها و فتوحات پی‌درپی، سرزمین‌های اطراف را تحت سلطه‌ی خود درآورد و در نهایت توانست بر پهنه‌ای آرام و گسترده به شکلی عادلانه حکومت کند. قانون‌نامه‌ی معروف حمورابی از برجسته‌ترین اسناد به‌جا‌مانده از تمدن بابل است که باستان‌شناسان در سال ۱۹۰۱ میلادی آن را کشف کردند. فصل نخست کتاب به معرفی حمورابی و ماجرای کشف این قانون‌نامه اختصاص دارد. از خلال این سند تاریخی، محدوده‌ی سرزمین‌های زیر فرمان او و تفاوت‌هایش با دیگر فرمانروایان باستانی نمایان می‌شود. این قانون‌نامه شامل سه قطعه سنگ سیاه و براق است که بنایی یادمانی به ارتفاع تقریبی دو متر و سی سانتی‌متر را تشکیل می‌دهد. در مجموعه‌ی حدود سیصد قانون حمورابی، اصولی وجود دارد که به عدالت متقابل اشاره دارد و بیانگر روح سختگیر اما منظم نظام قضایی اوست. در فصل دوم، نویسنده برای درک بهتر دوران حمورابی به گذشته بازمی‌گردد و تاریخ بین‌النهرین، به‌عنوان گهواره‌ی تمدن، را مرور می‌کند. در این فصل، از آغاز شهرنشینی، پیدایش خط در سومر، کشف تمدن سومر و باورهای مردم و خدایان باستانی سخن گفته می‌شود؛ عناصری که شناخت آن‌ها برای فهم دنیای حمورابی ضروری است. فصل سوم کتاب با عنوان «سرزمین سومر و اَکَد» به بررسی آغاز پادشاهی در این نواحی و معرفی سلسله‌ی فرمانروایان پیش از حمورابی می‌پردازد. فصل چهارم نیز روایتگر آغاز دوران فرمانروایی حمورابی است و به موضوعاتی چون قدرت‌های منطقه‌ای پیرامون بابل، نخستین سال‌های پادشاهی، نقش حمورابی به‌عنوان «شاه چوپان» و «شاه قاضی»، و دوران صلح و ثبات در حکومت او می‌پردازد. فصل‌های پنجم و ششم کتاب به جنگ‌ها و فتوحات حمورابی اختصاص دارند و چگونگی گسترش قلمرو او را بازگو می‌کنند. بیشتر دانسته‌های امروز ما درباره‌ی این پادشاه و دورانش از مجموعه قوانینی به‌دست آمده که در فاصله‌ی سال‌های ۱۹۰۱ تا ۱۹۰۲ میلادی در حفاری‌های باستان‌شناسی کشف شد؛ همان قانون‌نامه‌ی مشهور حمورابی که موضوع فصل هفتم کتاب است. این قانون‌نامه از پیشرفته‌ترین و منسجم‌ترین نظام‌های حقوقی جهان باستان به‌شمار می‌آید و شامل نزدیک به سیصد فقره قانون است که جنبه‌های گوناگون زندگی اجتماعی، اقتصادی و قضایی آن زمان را دربر می‌گیرد. در فصل هشتم، نویسنده به میراث حمورابی و دوران فرمانروایی پسرش، سمسو ایلونه، می‌پردازد و ادامه‌ی تأثیر پدر را در ساختار حکومتی بابل بررسی می‌کند. کتاب «حمورابی» داستان زندگی و عصر پادشاهی است که در تاریخ به‌عنوان «شاه عدالت» شناخته می‌شود. این اثر با روایت دقیق از سخنان، اعمال و قانون‌نامه‌ی او، تصویری روشن از یکی از مهم‌ترین دوران‌های تمدن بین‌النهرین ارائه می‌دهد و مطالعه‌ی آن برای علاقه‌مندان به تاریخ، باستان‌شناسی و تمدن‌های کهن جذاب و سودمند است.