کتاب خشایار شاه اثر دنیس آبرامز، ترجمه سارا هاشمی (۱۳۵۹)، انتشارات ققنوس

نویسندگان شرح حال شخصیت‌های «تاریخ باستان» همواره با مشکلی اساسی روبه‌رو هستند؛ به‌طور خلاصه، جز در مواردی اندک، اطلاعات دقیق و قابل‌اعتمادی از زندگی این اشخاص در دست نیست. برای نمونه، دانسته‌های تاریخی ما درباره خشایارشا محدود و پراکنده است. براساس منابع موجود، خشایارشا احتمالاً در سال ۵۱۹ پیش از میلاد زاده شد. مادرش آتوسا نام داشت و پدرش داریوش، پادشاه مقتدر ایران بود. پس از مرگ داریوش در سال ۴۸۶ پیش از میلاد، خشایارشا بر تخت پادشاهی نشست و زمام امور کشور را در دست گرفت. او در آغاز سلطنت خود، شورشی را که در مصر علیه حکومتش برپا شده بود، سرکوب کرد و سپس دو شورش دیگر را در بابل فرو نشاند. پس از تثبیت قدرت در این سرزمین‌ها، تصمیم گرفت به سوی یونان لشکرکشی کند. در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، ناوگان او در نبرد ترموپیل به پیروزی رسید، اما اندکی بعد در نبرد سالامیس شکست خورد. خشایارشا ناچار شد به ایران بازگردد و تا سال ۴۶۵ پیش از میلاد بر کشور حکومت کرد؛ تا آنکه به دست آرتابانوس، فرمانده گارد سلطنتی، کشته شد. آنچه درباره خشایارشا می‌دانیم، در همین اندازه محدود می‌شود. درباره چهره، اندام و ویژگی‌های شخصی او اطلاع دقیقی در دست نیست. تنها منابع موجود، سنگ‌نوشته‌های باقی‌مانده در کاخ‌های تخت‌جمشید است. حتی نمی‌توان با اطمینان گفت او به کدام یک از پادشاهان پیش از خود شباهت داشته است. انگیزه تصمیم‌ها و اقداماتش نیز به روشنی شناخته نیست، چراکه هیچ گفته یا نقل‌قول مستقیمی از او باقی نمانده است و آنچه در دست داریم، روایت‌هایی است که سال‌ها بعد و به طور غیرمستقیم گردآوری شده‌اند. کتاب «خشایارشا» در ۱۲۴ صفحه منتشر شده و بخشی از تلاش پژوهشگران برای بازنمایی زندگی و دوران این پادشاه بزرگ هخامنشی را در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد.