کتاب پارسیان اثر جیمز بارتر، ترجمه مهدی حقیقت خواه، انتشارات ققنوس

جیمز بارتر در شهر برکلی، ایالت کالیفرنیا، به دنیا آمد. او پس از پایان تحصیلات دبیرستانی در دبیرستان برکلی در سال ۱۳۴۳، در سال ۱۳۴۷ موفق به دریافت مدرک کارشناسی در رشته زبان‌های باستانی و تاریخ باستان از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی شد. سپس تحصیلات خود را در مقطع تحصیلات تکمیلی در دانشگاه پنسیلوانیا و نیز در آکادمی آمریکایی رم ادامه داد. بارتر در طول زندگی حرفه‌ای خود، آثار متعددی در زمینه تاریخ اروپا نگاشته و در حال حاضر در زادگاه خود، برکلی کالیفرنیا، اقامت دارد و به نویسندگی و ایراد سخنرانی‌های تاریخی مشغول است. شاهنشاهی هخامنشی با مقیاس وسیع، ساختار پیچیده و تأثیر فرهنگی شگرف خود، همواره یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ باستان بوده است. کتاب «پارسیان، تمدن‌های گمشده (۴)» اثر جیمز بارتر، دروازه‌ای قابل‌اعتماد و جذاب برای شناخت این دوره شگفت‌انگیز تاریخ ایران به شمار می‌رود. نویسنده در این اثر، تاریخ پرشکوه ایران باستان را از دل ابهام بیرون کشیده و آن را با زبانی روشن و ساختاری منظم برای خواننده عام بازگو می‌کند. این کتاب نه برای متخصصان تاریخ، بلکه برای کسانی نوشته شده است که قصد دارند نخستین گام‌ها را در مسیر شناخت تمدن باشکوه پارسی بردارند. بارتر روایت خود را با شرح دوران «ایران پیش از امپراتوری» آغاز می‌کند و سپس به معرفی «پیشوایان امپراتوری هخامنشی» می‌پردازد؛ از کوروش بزرگ گرفته تا داریوش و خشایارشا. با وجود این، هدف کتاب تنها بیان زندگی پادشاهان و شرح نبردها نیست، بلکه نویسنده توجه ویژه‌ای به نبوغ نظام اداری این امپراتوری دارد؛ نظامی که توانست چنین قلمرو پهناوری را بیش از دو سده حفظ کند. عواملی همچون ساختار ساتراپی، ایجاد شاهراه شاهی برای تسهیل ارتباطات، و سیاست تسامح دینی و فرهنگی که به بنیان‌گذاری کوروش بزرگ بازمی‌گردد، در کتاب به زبانی روان و قابل‌درک تشریح شده است. در بخش‌های بعدی، تمرکز بر سازوکار درونی امپراتوری، به بررسی ابعاد فرهنگی و اجتماعی نیز گسترش می‌یابد. جیمز بارتر به خوبی نشان می‌دهد که عظمت ایران باستان تنها در گستره جغرافیایی آن خلاصه نمی‌شود، بلکه در جلوه‌ای از شکوه معنوی، نظم اجتماعی و درخشش فرهنگی نهفته است. خواننده در مسیر مطالعه، با کلان‌شهرهای مهم و استراتژیک، کاخ‌های مجلل شاهنشاهی که جایگاه اشراف بودند، و پرستشگاه‌هایی با شکوه آشنا می‌شود که برای احترام به خدایان، و در رأس آنان اهورامزدا ـ که به معنای «آگاه بر همه چیز» است ـ ساخته شده بودند. در متن همچنین به این نکته اشاره می‌شود که بسیاری از بناهای یادشده از دیدگاه عظمت و زیبایی، حتی از آثار یونانی و رومی متأخر نیز برتر بودند. فصل‌هایی مانند «زندگی در دربار شاهان بزرگ» و «زندگی روزانه مردم» چهره‌ای زنده از هنر، مذهب و ساختار اجتماعی ایران باستان ترسیم می‌کنند. در پایان مسیر روایی، کتاب با بررسی علل «فروپاشی و شکست» شاهنشاهی هخامنشی به دست اسکندر مقدونی، و سپس با پی‌گفتاری درباره «میراث ماندگار و مشترک ایرانیان باستان»، به شکلی کامل و تأمل‌برانگیز خاتمه می‌یابد. کتاب «پارسیان، تمدن‌های گمشده» اثری مناسب برای دانش‌آموزان، دانشجویان و علاقه‌مندان به تاریخ جهان است؛ اثری که با بیانی ساده و بدون پیچیدگی‌های تخصصی، تصویری روشن از یکی از تأثیرگذارترین تمدن‌های تاریخ بشری ارائه می‌دهد و نقطه آغاز مناسبی برای ورود به دنیای باشکوه ایران باستان محسوب می‌شود.