کتاب شاهنشاهی اشکانی اثر یوزف ولسکی، ترجمه مرتضی ثاقب فر، انتشارات ققنوس

شاهان اشکانی هرگز شخصیت‌هایی منفعل و تابع سرنوشت نبودند، بلکه نقش فعال و تعیین‌کننده‌ای در تحولات سیاسی و نظامی دوران خود ایفا کردند. پژوهش‌های کنونی، چشم‌اندازی روشن برای گسترش و تعمیق مطالعات آینده درباره دوره اشکانی فراهم آورده‌اند. با وجود این، حتی امروز نیز طرح کلی تصویری از آنان ممکن است، تصویری که به ما امکان می‌دهد پاسخی به پرسشی بنیادین بدهیم: اشکانیان چگونه توانستند بر سلوکیان پیروز شوند و در ادامه، طی چند قرن در برابر امپراتوری مقتدر روم مقاومت کنند و گاه آن را به سختی شکست دهند؟ اشکانیان همانند سیاستمدارانی کاردان و هوشمند ـ همچون هخامنشیان پیش از خود و ساسانیان پس از آنان ـ در برابر مسئولیت سنگین دفاع از ایران قرار داشتند. تهدیدهای هم‌زمان از سوی آسیای مرکزی و قفقاز، آنان را ناچار می‌کرد تا نیروهای خود را هوشمندانه تقسیم کرده و برای مقابله با این خطر دوگانه، استراتژی‌ای دقیق در پیش گیرند. باید نشان داد که اشکانیان، در مقام جانشینان راستین هخامنشیان، چگونه راه ایران‌گرایی و حفظ هویت ایرانی را ادامه دادند. همین تداوم فرهنگی و سیاسی، توانایی آنان برای مقابله با سلوکیانِ نمایندگان یونان‌گرایی و نیز رومیانی را توضیح می‌دهد که در سیاست‌های شرقی خود از اندیشه‌های توسعه‌طلبانه اسکندر بهره می‌بردند. نویسنده این رویکرد را مطرح می‌کند که نباید به اشکانیان تنها از دیدگاه یونانیان و رومیان نگریست؛ دیدگاهی که آنان را مردمی بربر و فاقد ارزش‌های فرهنگی معرفی می‌کند. برعکس، وی منابع و شواهدی برآمده از خاک و فرهنگ ایران را مبنای تحلیل خود قرار می‌دهد. بر اساس تحقیقات محققانی چون پوستوفتزف، فرای، واندن‌برگه، لورایدر، شیپمن، بیور، یارشاطر، سلوود و کوشلنکو، اشکانیان ادامه‌دهندگان راستین سنت هخامنشی و در عین حال زمینه‌سازان دوران ساسانی معرفی می‌شوند. ساسانیان نیز در این تحلیل، پدیدآورندگان هویت ایرانی یا «ایرانیت» در سطوح زبانی، واژگان اداری، ایدئولوژیک و مذهبی شناخته می‌شوند. نویسنده ضمن اذعان به سهم پراهمیت ساسانیان در دفاع از ایران در برابر روم، بر نقش ارتباطات گسترده و پیوسته آنان با میراث ایران کهن تأکید می‌کند؛ پیوندی عمیق که استمرار فرهنگ و قدرت ایران را در سراسر دوران اشکانی و ساسانی تضمین ساخت.