کتاب اوتوفرون اثر افلاطون، ترجمه ایمان شفیع بیک، انتشارات نشر نی

رساله «اتوفرون» اثر افلاطون، یکی از آثار فلسفی کلاسیک و بنیادین در تاریخ اندیشه غرب است که به بررسی ماهیت تقوا و پیوند میان اخلاق و دین می‌پردازد. این گفت‌وگو که در حدود سال‌های ۳۹۹ تا ۳۹۵ پیش از میلاد نگاشته شده، مکالمه‌ای میان سقراط و اتوفرون را روایت می‌کند. اهمیت این رساله در آن است که اندکی پیش از محاکمه سقراط روی می‌دهد و فضای آن سرشار از شتاب برای دستیابی به نتیجه‌ای روشن است. گفت‌وگو زمانی آغاز می‌شود که سقراط، در حالی‌که به بی‌تقوایی متهم شده، با اتوفرون روبه‌رو می‌شود؛ در همین حال، اتوفرون خود راهی دادگاه است تا از پدرش به‌دلیل قتل شکایت کند، زیرا این عمل را رفتاری اخلاقی و پسندیده نزد خدایان می‌داند. از همین برخورد، موضوع اصلی بحث شکل می‌گیرد: چیستی تقوا و بی‌تقوایی. هسته مرکزی این گفت‌وگو حول تلاش سقراط برای دستیابی به تعریفی دقیق از تقوا می‌چرخد. او از اتوفرون می‌خواهد معنای تقوا را بیان کند، اما در هر نوبت، با پرسش‌های سنجیده‌اش، ضعف و نارسایی تعریف‌های او را آشکار می‌سازد. در نخستین تعریف، اتوفرون عمل خود، یعنی شکایت از پدر، را نمونه‌ای از تقوا می‌داند؛ سقراط اما یادآور می‌شود که این، تنها مصداقی از تقوا است و نه تعریفی کلی از آن. در تعریف دوم، اتوفرون تقوا را آنچه مورد محبت خدایان است بیان می‌کند. سقراط این تعریف را نیز رد می‌کند، چرا که میان خدایان اختلاف وجود دارد و چیزی که برای یکی محبوب است ممکن است برای دیگری ناخوشایند باشد. در سومین تعریف، اتوفرون می‌گوید تقوا همان چیزی است که همه خدایان آن را دوست دارند. در اینجا سقراط مسئله مشهور «دوراهه اتوفرون» را مطرح می‌سازد: آیا خدایان اعمال پرهیزگارانه را بدان سبب دوست دارند که ذاتاً پرهیزگارند، یا اعمال به این دلیل پرهیزگار شمرده می‌شوند که خدایان آنها را دوست دارند؟ در پایان باید اشاره کرد که چاپ حاضر، ترجمه‌ای تازه و دقیق از رساله «اتوفرون» است که همراه با متن یونانی اصلی منتشر شده و فرصتی ارزشمند برای مطالعه‌ای دوباره و عمیق درباره فلسفه تقوا در آثار افلاطون فراهم می‌آورد.