کتاب نفحات الانس اثر عبدالرحمن جامی، ترجمه محمود عابدی، انتشارات سخن

کتاب «نفحات‌الانس من حضرات‌القدس» اثری ماندگار از «نورالدین عبدالرحمن جامی» است که نسخه‌ی حاضر از آن به کوشش «دکتر محمود عابدی» گردآوری و تصحیح شده است. «نفحات‌الانس» معروف‌ترین اثر منثور جامی به شمار می‌رود و یکی از منابع ارزشمند در حوزه‌ی عرفان و تصوف اسلامی است. این کتاب شامل شرح‌حال اغلب عارفان مسلمان، از سرزمین‌های هند تا عراق و مصر بوده و از زمان تألیف تاکنون همواره مورد توجه، تحسین و استناد نویسندگان و پژوهشگران قرار گرفته است. پس از نگارش «نفحات‌الانس»، آثار بسیاری در زمینه‌ی عرفان و سیر و سلوک نوشته شد که می‌توان گفت بیشتر آن‌ها تحت تأثیر مستقیم این کتاب پدید آمده‌اند. «نفحات‌الانس من حضرات‌القدس» مجموعه‌ای است از زندگینامه‌های عارفان که در قالب گزیده‌هایی از منابع گوناگون گردآوری شده است. این اثر، نه‌تنها تنوع سبک‌های نثر فارسی و دگرگونی‌های طبیعی آن را در گذر زمان آشکار می‌کند، بلکه مسیر تکامل تصوف اسلامی را نیز با روایت حالات، اقوال و اندیشه‌های برجسته‌ی مشایخ صوفیه به‌روشنی نشان می‌دهد. «نورالدین عبدالرحمن جامی» که به‌خوبی از رشد ظاهری و معنوی عرفان زمان خود آگاه بود، با ارائه‌ی مطالبی درخشان، کتاب را به اثری خواندنی و جذاب بدل ساخته است. او با خلق فضایی تازه در نگارش شرح‌حال‌ها، شور و اشتیاق خواننده را در سراسر اثر زنده نگه می‌دارد. به‌نظر می‌رسد همین تنوع و پویایی در روایت، توجیهی منطقی برای پرهیز او از نظم تاریخی در تنظیم کتاب باشد؛ زیرا «جامی» در پی ترسیم روح عرفان بوده است، نه صرفاً ثبت وقایع زمانی. این سایه‌روشن‌های هنرمندانه با دستان آگاه و ذهن هدفمند «جامی» شکل گرفته و بر غنای کلی اثر افزوده است. او با وجود دانشی گسترده و تسلط بر زبان فارسی و عربی، با انتخاب گزیده‌هایی سنجیده از میان آثار گوناگون، ذوق ادبی، قدرت تشخیص و مهارت ترجمه‌ی خویش را به‌خوبی نمایان می‌سازد. بدین‌سان، «نفحات‌الانس» نه تنها کتابی درباره‌ی عارفان، بلکه نمونه‌ای درخشان از هنر نثر فارسی و اندیشه‌ی ناب عرفانی است که فراتر از یک اثر معمولی، جایگاهی برجسته در تاریخ ادبیات و تصوف ایران یافته است.