کتاب ورشو ۱۹۲۰ اثر آدام زامویسکی، ترجمه کاوه بیات، انتشارات ماهی

کتاب «ورشو ۱۹۲۰» نوشته‌ آدام زامویسکی به موضوع «تلاش نافرجام لنین برای تسلط بر اروپا» می‌پردازد. این اثر، روایتی دراماتیک و کمتر شناخته‌شده از ماجرایی تاریخی است که نشان می‌دهد چگونه در تابستان سال ۱۹۲۰، طرح لنین برای گسترش بلشویسم به اروپای غربی و شکستن توافق صلح ورسای ـ توافقی که با دشواری بسیار به دست آمده بود ـ به‌یک‌باره فرو ریخت. در آن زمان، دولت تازه‌تأسیس اتحاد جماهیر شوروی پس از جنگ داخلی خونین و آشوب‌زده در پی یافتن راهی برای تضمین بقا بود. بهترین گزینه از نگاه رهبران بلشویک، صدور انقلاب به آلمان محسوب می‌شد؛ کشوری که پس از شکست در جنگ جهانی اول از نظر اقتصادی ویران و به‌دلیل بحران‌های سیاسی داخلی گرفتار ضعف و آشفتگی شده بود. میان روسیه و آلمان، لهستان قرار داشت؛ ملتی که پس از بیش از یک قرن سلطه و ستم بیگانگان سرانجام استقلال یافته بود. اما این کشور، از نظر نظامی و اقتصادی ضعیف بود و حمله‌ی نادرست آن به اوکراین در بهار ۱۹۲۰، لهستان را در معرض تهاجم مستقیم شوروی قرار داد. لنین تحت تأثیر تحریکات تروتسکی و با فرماندهی مارشال کاریزماتیک، میخائیل توخاچفسکی، دستور پیشروی بزرگ ارتش سرخ به سمت غرب را صادر کرد. در نتیجه، تمام دستاوردهایی که بریتانیا و فرانسه طی بیش از چهار سال جنگیده بودند، در آستانه نابودی قرار گرفت. تا میانه اوت، نیروهای روس تنها چند کیلومتر با ورشو فاصله داشتند و مسیر تا برلین کمتر از یک هفته زمان نیاز داشت. اما در همین نقطه حساس، «معجزه ویستولا» رخ داد. ارتش لهستان به رهبری یوزف پیلسودسکی بار دیگر سازمان گرفت و به یکی از سرنوشت‌سازترین پیروزی‌های تاریخ نظامی دست یافت. پیروزی لهستان نه‌تنها مانع سقوط ورشو شد، بلکه موجب تداوم اعتبار صلح ورسای نیز گردید. در نهایت، لنین ناچار شد به استقرار نظام کمونیستی در مرزهای شوروی بسنده کند. نبرد ورشو حدود دو دهه صلح نسبی برای اروپا به ارمغان آورد و موجب شد کمونیسم در چارچوب مرزهای روسیه بماند؛ نظامی که ویژگی‌های استبدادی و رنگ‌وبوی بیزانسی سنت تزاری را همچنان در خود حفظ کرده بود.